سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

از آزادی برابر تا آزادی مسئولانه‎

نبود آزادی برابر می تواند خود موجب از بین رفتن مسئولیت پذیری رسانه های آزاد شود. درواقع اگر بین رسانه ها شرایط یکسان و برابری برای بیان مسائل و حقایق وجود نداشته باشد، نهایتا تنها صدای چند رسانه که به دلایل مختلف از نعمت آزادی برخوردار هستند به گوش می رسد و از آنجاییکه این تک صدایی پس از مدتی نه فقط به شکل یک امتیاز، بلکه به شکل یک حق بالقوه و ذاتی برای این رسانه ها درمی آید، در این مرحله چنین رسانه هایی حالت قیم مآبانه ای که روحانی نیز در سخنان خود به آن اشاره کرد نسبت به همه قوا، نهادها و حتی ملت پیدا می کنند.
"آزادی مسئولانه" و "آزادی برابر"، دو موضوعی است که سخنان اخیر رئیس جمهوری ایران را در دل بسیاری از اهالی رسانه و مطبوعات نشاند و تعدادی دیگر را دلگیر کرد. درواقع افرادی از این سخنان استقبال کردند که یا احساس نبود شرایط مناسب برای بیان مسائل طی سال های اخیر اذیتشان می کرد و یا از تبعیض هایی که دربرخورد های مالی و انضباطی و سیاسی به چشم می خورد دل پری داشتند. اما درمقابل افرادی از این گفته های دکترروحانی دلگیر شده و صبح یکشنبه با تیترهای جنجالی به تحلیل این سخنان پرداختند که مواضع اخیر رئیس جمهوری ایران به هردلیلی به کامشان خوش نیامده و شاید حتی منافع رسانه ای، مالی و راهبردیشان را تهدید می کرد. اما حقیقتا منظور از آزادی مسئولانه و آزادی برابر که توانست مورد توجه اهالی فرهنگ و رسانه قرار بگیرد چیست؟

دکتر روحانی در سخنان روز شنبه خود با بیان اینکه در همه جوامع اصول و ارزش‌ها و مقدساتی وجود دارد که باید مورد احترام همگان قرار گیرد، تاکید کرد: اگر رسانه‌ای بخواهد این اصول را مورد مراعات قرار ندهد بی‌تردید او رسانه‌ ارتباطی است، اما ارتباط خود را با جامعه و مردم تضعیف و یا قطع کرده است.
روحانی همچنین افزود: مقدسات دینی و مذهبی و ارزش‌های فرهنگی، ملی و قومی باید مورد احترام همگان باشد. شما می‌بینید که حساسیت‌ها امروز در جامعه ما حتی برای طوایف، اقوام، ایلات، تا چه اندازه زیاد است که با کوچک‌ترین خطایی یک جمع قابل ملاحظه‌ای می‌شورند. این معنای حساسیت جامعه ماست. از این رو همه ما باید به این حساسیت‌ها توجه کنیم.

از این سخنان می توان نتیجه گرفت که آزادی مسئولانه دقیقا حول شرایط دینی واعتقادی، قومیتی، زبانی و فرهنگی کشوری مانند ایران که بستر حیات و زندگی جمع کثیری از اقوام با تفاوت های فرهنگی و دینی است، تعریف می شود. البته با توجه به شرایط کنونی کشور شاید لازم است تا علاوه بر معیارهای فرهنگی، شرایط فکری و خط مشی های سیاسی را نیز به موارد بالا اضافه کرد. به این معنی که اگر احترام رسانه ها به مسائل فرهنگی برای دوری از خدشه دار کردن ارزش های اقوام مهم است، احترام به خط مشی های سیاسی و حزبی نیز باید مورد توجه باشد و اگر حرفی برای گفتن است نباید بسته به حذف دیگران باشد. درنتیجه هرآنکس که دستی بر قلم و حرفی برای بیان دارد با وجود نکات مورد توجه خود، قطعا بیش از پیش چاشنی مسئولیت پذیری را به سخنان خود اضافه می کند و در عوض کسانی که نفعشان از نوشتن مقاله، گزارش، خبر یا تحلیل در انواع رسانه ها، صرفا پی گیری منافع حزبی خود ( درست یا نادرست) است، شاید در کوتاه مدت تریبون مناسبی برای بلند شدن صدای دوستانشان باشند، اما در بلند مدت پیامدهای منفی چنین بی مسئولیتی خود را نشان می دهد. این پیامد می تواند در ابتدا به شکل خاموش شدن بالاجبارو ناگهانی صدای این عده پس از هرتغییر سیاسی، دامان خودشان را گرفته و در وهله بعد افکارعمومی را متوجه فریبی که خورده اند کند. و این یعنی ضرر هردوطرف! رسانه و مخاطب! بنابراین مسئولیت پذیری قانونی و اجتماعی عضو تفکیک ناپذیرآزادی به خصوص در کشورهای در حال توسعه است. اگر انتظار توسعه اجتماعی، سیاسی، اخلاقی و فرهنگی را داریم باید مسئولیت پذیری را در همه ارکان و نهاد که رسانه نیز یکی از مهمترین آن ها است، نه فقط با اجبار که داوطلبانه بگنجانیم.

درواقع آزادی بیان، مایع حیات رسانه های عمومی است و اگر این آزادی به هردلیلی نقض شود و از بین رود، همان می شود که روحانی درسخنان خودبر آن تاکید کرد : " بی‌تردید اگر در جامعه‌ای بیان‌ها بسته و قلم‌ها شکسته شود اعتماد عمومی در آن جامعه از بین خواهد رفت و چشم‌ها و گوش‌ها به سمت امکانات ارتباطاتی بیگانگان قرار خواهد گرفت."

اما این آزادی خود حریمی دارد که نه فقط از سوی مسئولان و نهادهای نظارتی که گاها از سوی خود اهالی رسانه می تواند شکسته شود و نهایتا آتشی برپا کند که دودش در چشم متولیان رسانه ای و افکارعمومی رفته و مولودی به نام بی اعتمادی گسترده و بلند مدت را در پی داشته باشد.

موضوع مهم دیگری که درواقع مکمل آزادی مسئولانه است، آزادی برابر است، درواقع نبود آزادی برابر می تواند خود موجب از بین رفتن مسئولیت پذیری رسانه های آزاد شود. درواقع اگر بین رسانه ها شرایط یکسان و برابری برای بیان مسائل و حقایق وجود نداشته باشد، نهایتا تنها صدای چند رسانه که به دلایل مختلف از نعمت آزادی برخوردار هستند به گوش می رسد و از آنجاییکه این تک صدایی پس از مدتی نه فقط به شکل یک امتیاز، بلکه به شکل یک حق بالقوه و ذاتی برای این رسانه ها درمی آید، در این مرحله چنین رسانه هایی حالت قیم مآبانه ای که روحانی نیز در سخنان خود به آن اشاره کرد نسبت به همه قوا، نهادها و حتی ملت پیدا می کنند. به این معنی که چنین رسانه های تک صدایی شده ای نه فقط به مردم هرآنچه را روی داده انعکاس می دهند و تبیین می کنند، بلکه به طور گزینشی برمخاطبان آنچه باید بدانند و آنچه نباید بدانند را دیکته می کنند. دراین شرایط اگر مخاطبان، مسئولان و هرشخص و نهاد دیگری گرایشی به سمت آگاهی و اطلاع یا حتی انجام هرآنچه رسانه مذکور دیکته نکرده است داشته باشد باید با عناوینی مانند مزدور، ایادی بیگانه، سازشکار، خائن و ...از صحنه اجتماعی و سیاسی حذف شود. قطعا چنین رویه ای که سال ها است توسط برخی رسانه ها در کشور ما در پیش گرفته شده است زاده آزادی های نابرابر و نهایتا بی مسئولیتی های رسانه ای است.
شاید بیان بی حاشیه و مستقیم همین موضوع توسط روحانی موجب خشم و ناراحتی چنین رسانه هایی شده تا با فرافکنی خود را در جایگاه مظلوم وقربانی ( به دلیل نشانه گرفتن حق ذاتیشان) قرار دهند و دولت کنونی را محکوم به بستن دهان منتقدان کنند. درواقع آنچه بیش از هرچیزی موجب برافروختن چنین رسانه هایی می شود تاکید بر لزوم مسئولیت پذیری به شکلی همگانی ونه فقط آنگونه که توسط ایشان تعریف می شود است. به نظر می رسد حداقل مسئولیت پذیری رسانه ای می تواند کاری کند تا اهالی رسانه حقیقت را نه براساس شرایط تعلق خاطر خود به جناح ها و اشخاص، بلکه آنگونه که روی می دهدو همراه با تبیین های راهگشا بیان کنند. در چنین فضایی همگان حق بیان نظر را پیرامون آن حقیقت دارند و شنیدن نظرات مخالف خود را بیش از پیش تحمل می کنند. به این معنی که شاید برداشت یک گروه تنها برداشت درست نیست و دیگران نیز نظرات خود را دارند و چون همه رسانه ها در پیشگاه افکار عمومی قضاوت می شوند پس چه بهتر که مسئولانه دست به قلم ببرند. یعنی بیان مسائل با تحلیل های واقع بیانه و نه دیکته های اجباری برای مخاطبان. باید منتظر ماند و دید آیا آزادی بیان مسئولانه می تواند در دوره 4 ساله دولت کنونی و البته توسط خود رسانه ها در فرهنگ رسانه ای ایران ریشه بدواند یا خیر.
telegram 19dey.com

تگها: آزادی, رسانه, تک صدایی, حق, روحانی

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ١٩-١٢-١٣٩٢, ١١:٢۴