سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

کشاورزی نه تنها متهم که قربانی کم آبی است

بروز شده : ٢-٠٧-١٣٩٣, ١٠:۴٨    نسخه چاپی    
اگر امروز برخی کشاورزی و عدم مصرف بهینه در این عرصه را متهم ردیف اول بحران خشکسالی در ایران می دانند باید در نظر بگیرند که هرآنچه در این عرصه روی می دهد مستقیما وامدار تصمیمات مسئولان در سطوح کشوری، منطقه ای، استانی، شهری و حتی روستایی است.
همانطور که شاهد هستیم روزی نیست که یکی از مسئولان به خصوص مسئولان اجرایی هشداری پیرامون بحران آب و لزوم صرفه جویی و کنترل مصرف توسط مردم ندهد. شرایط ریزش های فصلی از سال گذشته تا کنون نشان می دهد که منابع آبی کشورخشک و بیابانی همچون ایران روز به روز در حال آب رفتن است و این معضل رفته رفته می تواند به بحرانی همه گیر و تاثیر گذار بر بسیاری زمینه ها تبدیل شود. اما راه حل مبارزه با این خشکسالی عظیم که در حال حاضر در ورودی آن به سر می بریم چیست؟
فرضیه هایی که مطرح می شود شاید در دسته بندی های زیر جای گیرد:

1- مدیریت مصرف توسط عموم شهروندان به خصوص در کلان شهر ها
2- مدیریت مصرف توسط کشاورزان و حتی تعطیلی تولید محصولاتی که به آب زیاد احتیاج دارند
3- همفکری مسئولان اجرایی‏، قانونگذاری و کارشناسان محیط و مدیریت مصرف آب جهت تدوین یک راهکار کوتاه مدت و برنامه ریزی بلند مدت
4- واردات آب از سایر کشورها

قطع به یقین سناریوهای دیگری نیز می تواند مطرح شود که شاید بتوان در دسته بندی بالا جای داد. به نظرشما کدامیک از راه حل های زیر می تواند مارا در مبارزه با این خشکسالی عظیم یاری کند؟ به نظر می رسد سناریوی اول به تنهایی راهگشا نخواهد بود. همه ما به خوبی می دانیم که اگر چه مخاطب اصلی هشدارهای مسئولان و رسانه ها، شهرنشینان هستند اما میزان مصرف آب این گروه به نسبت بخش کشاورزی شاید چندان هم زیاد نباشد. درواقع شاید به جرات بتوان گفت که بیش از 80 درصد مصرف آب در ایران در بخش کشاورزی صورت می گیرد.

بنابراین می رسیم به سناریوی دوم که این روزها مانور زیادی نیز روی آن داده می شود، یعنی مدیریت مصرف توسط کشاورزان و به خصوص تعطیلی تولید محصولاتی که تولیدشان آب زیادی نیاز دارد.

اما آیا این راه حل می تواند در کوتاه مدت و بلند مدت پاسخگو باشد؟ جامعه شناسی توسعه و سایر علوم در این عرصه همواره برنقش مهم کشاورزی و کشاورزان در پیشرفت و توسعه یک کشور تاکید دارند. درواقع کشاورزی بازوی اصلی توسعه است چرا که می تواند یک سرزمین را در بسیاری عرصه ها به خودکفایی رسانده و مانع از خروج میزان وسیعی از درآمدهای کشور شود و در عین حال خود به تنهایی می تواند نقش مهمی در کسب درآمد داشته باشد.

همچنین کشاورزی اگر با رویه ای درست و کارشناسانه و با حمایت حکومت و دولت همراه شود منبع مهمی برای تامین شغل و استفاده از منبع عظیم نیروی انسانی با تحصیلات بالا و تحصیلات پایین است. بنابراین عرصه کشاورزی می تواند به تنهایی بار زیادی را در مسیر توسعه یافتن یک کشور به دوش بکشد. در نظر داشته باشید که کشاورزی قوی در یک کشور بر مسائل سیاست و اقتصاد بین الملل، جایگاه یک کشور در منطقه و در بین همسایگان خود و سایر عرصه های جهانی نیز می تواند تاثیر گذار باشد.

کسی نمی تواند امروز منکر زیان ده بودن بخشی از کشاورزی در ایران شود. کسی نمی تواند که منکر شود که هدررفت هزینه و درآمدها در بخش هایی از کشاورزی چنان بالاست که شاید در هیچ جای دیگر روی ندهد. باید بپذیریم که بسیاری از محصولات که در حال حاضر کشت می شود نه تنها سود ده که بیش از آن زیان ده هستند. اما آیا با تعطیل کردن یکباره این بخش ها به هردلیلی و با توجه به تجربه های گذشته، رها شدن نیروی انسانی بدون حمایت های لازم پس از تعطیلی، خدمت بزرگی به جامعه ایران در شرایط کم آبی می کند؟ مطمئنا با تصمیمات عجولانه پس از یک دهه و حتی کمتر از این بازه زمانی باید شاهد بروز نتایجی اسفناکتر از آنچه امروز شاهدش هستیم باشم.

حال آیا رواست تا با بروز بحران کم آبی انگشت اتهام به سمت این عرصه نشانه برود و برنامه برای تعطیلی بخش هایی از آن ( هرچند کوچک) ریخته شود؟ اگر امروز برخی کشاورزی و عدم مصرف بهینه در این عرصه را متهم ردیف اول بحران خشکسالی در ایران می دانند باید در نظر بگیرند که هرآنچه در این عرصه روی می دهد مستقیما وامدار تصمیمات مسئولان در سطوح کشوری، منطقه ای، استانی، شهری و حتی روستایی است.

متهم ردیف اول زیان ده بودن بخش هایی از کشاورزی که موجب مصرف بسیار بالای آب می شود تنها و تنها تصمیماتی است که در گذشته گرفته شد و برآن پافشاری شد. مدیریت نادرست منابع و تصمیمات اشتباه، ایجاد الگوهای کشاورزی که به هیچ عنوان مناسب شرایط اقلیمی ایران نبوده و نیست و پافشاری بر طرح های غیرکارشناسانه با ادعاهای پرطمطراقی که حتی در زمان خودش نیز مورد نقد های زیادی قرار داشت اما چون همیشه زور نقادان کمتر از تصمیم گیران است اجرایی شدند، همه و همه موجب بروز مشکلاتی در بخش کشاورزی شد که اینگونه این بخش را مقابل منابع آبی کشور قرار داد.

بنابراین نمی توان کشاروزان و محصولاتشان ( حتی محصولاتی که آب زیادی مصرف می کنند) را محدود یا متهم کرد. چنانچه در حال حاضر نیز به شکلی عجولانه تصمیماتی گرفته شود قطع به یقین مصائب آن حتی با وجود مهارکم آبی در کوتاه مدت می تواند بسیار بیشتر از آن چیزی باشد که امروز شاهدش هستیم. مصائبی که شاید نه فقط کشاورزی که سایر منابع محیطی و انسانی ایران را به خطر بیندازد.

سناریوی بعدی همفکری مسئولان و کارشناسان برای تدوین برنامه های کوتاه مدت وبلند مدت است. این سناریو نقش محوری در مبارزه با بحران کم آبی دارد به شرطی که بتواند با سایر بخش ها و سناریوها هماهنگ باشد، چنانچه تصمیم یا برنامه ای برای کوتاه مدت یا بلند مدت تدوین شود که بدون هماهنگی با واقعیات جامعه ایران به خصوص بخش کشاورزی و شرایط اقلیمی و محیط زیست باشد نمی توان انتظار پیروزی در مقابل خشکسالی یا متحمل شدن ضررهای حداقلی را داشت. همچنین باید هرآنکس که در این عرصه دارای سابقه کارشناسی، مدیریتی و نظریه پردازی و حتی تجربی است به خدمت گرفت و از این منابع مهم انسانی استفاده برد.

و گزینه آخر واردات آب است. واردات آب با وجود اینکه هزینه بر است و مقداری از درآمدهای کشور را به همسایگان می سپارد اما به هرحال امری است ضروری از این جهت که می تواند ابزاری کمکی برای مقابله با خشکسالی حداقل در کوتاه مدت باشد.

اما بازهم مایلم سوال خود را تکرار کنم، با توجه به سناریوهای مطرح شده، راه حل مبارزه با این خشکسالی عظیم که در حال حاضر در ورودی آن به سر می بریم چیست؟

به نظر نگارنده استفاده از همه سناریوهای مطرح شده در کنار سایر راهکارها می تواند ترمز حرکت سریع بحران کم آبی و خشکسالی را بکشد و تا حدی فضا را آرام و شرایط همفکری و تصمیم گیری را برای مسئولان با درس گرفتن از گذشته فراهم کند. در این مسیر نه تنها لازم بلکه حیاتی است که از همه نظرات کارشناسی و هرشخص‏ و نهادی که می تواند تاثیرگذار باشد بهره برد و بدون سیاست زدگی همه امکانات انسانی و غیرانسانی را به کار گرفت.
درواقع به کارگیری یک یا دو سناریوی بالا نه تنها نمی تواند مانع از گسترش بحران کم آبی شود، بلکه شاید خود منجر به ایجاد معضلات جدید در شرایط کنونی و به خصوص برای آینده شود.
telegram 19dey.com

تگها: کشاورزی, متهم, قربانی, کم آبی

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٢-٠٧-١٣٩٣, ١٠:۴٨