سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

رابطه با عربستان، از اصلاح تا تخریب!

ملک عبد الله به من گفت: شماکه سخنرانی کردید و اثر بخش بود، فضای کنفرانس دیگر قبضه شد و ایرانی شد

رابطه با عربستان، از اصلاح تا تخریب!
نویسنده: علی ورسه ای - ۱۳٩۳/۱۱/۱۱
بی‌شک از میان مسئولان و سران جمهوری اسلامی ایران، کسی که در بهبود روابط ایران و عربستان بیشترین نقش را داشت و بلند‌ترین گام را برداشت، آیت الله هاشمی رفسنجانی بود؛ به طوری که برخی او را معمار برقراری روابط ایران با عربستان خوانده‌اند. وی طبق اظهارات خودش، طرح دوستی و رفاقت با امیر عبدالله را از سال ۱۳۷۰ و از کنفرانس سران کشورهای اسلامی در سنگال کلید زد و در‌‌ همان زمان بنا بر این شد که دیدار و مذاکرات بعدی، در کنفرانس اسلامی سران، در اسلام آبادِ پاکستان دنبال شود.
عمده‌ترین و مهم‌ترین بخش از مذاکرات آقای هاشمی رفسنجانی در اسلام آباد با امیر عبد الله (ولیعهد وقت عربستان) این بود که کنفرانس بعدی سران کشورهای اسلامی در تهران برگزار شود (نه جای دیگر). و این در حالی بود که یک روز قبل از آن دیدار، بیانیه و مصوّبه‌ای در جدّه انتشار یافته و محلّ دیگری برای کنفرانس در نظر گرفته شده بود. آقای هاشمی در این دیدار که وزیر خارجه عربستان هم حضور داشت، از امیر عبدالله توضیح خواسته، می‌پرسد: چرا ایران میزبان این کنفرانس نباشد؟! بالاخره بعد از چانه زنی و مذاکره، موضوع میزبانی ایران در‌‌ همان جلسه تصمیم گیری شده و ولیعهد عربستان قول می‌دهد از کنفرانس تهران حمایت کند و بدینوسیله بسیاری از مسائل فیمابین حل می‌شود و نخستین ثمر و میوه این دوستی و رفاقت چیده می‌شود و تهران در سال ۱۳۷۶ محل برگزاری کنفرانس سران کشورهای اسلامی می‌شود و ملک عبد الله خودش هم به تهران می‌آید.
آیت الله هاشمی رفسنجانی در مورد آن دیدار می‌گوید:
 «آن روز ما میهمان نخست وزیر وقت پاکستان، آقای نواز شریف بودیم. ولیعهد عربستان در این حال و در کمال تعجّبِ (ناظران سیاسی)، سوار اتومبیل من شد... عده زیادی شاهد این اتّفاق نادر بودند. می‌دانید که شخصیت‌ها برای خودشان محافظ و تشکیلات و پیشرو و اسکورت دارند. اینکه ایشان همه این مسائل را‌‌‌ رها کند و در ماشین من سوار شود، خلاف عرف رایج و ثمره آن نشست دوستانه و صریح بود که از نظر ناظران آن صحنه دور نماند!»
واکنش هاشمی رفسنجانی در برابر اهانت به شیعه
روابط بین ایران و عربستان به حدی رسید که وقتی آیت الله هاشمی رفسنجانی در پایان دولتش به همراه برخی از همراهان خود در دولت، به دیار وحی مشرف شدند و در نماز جمعه مسجد النبی شرکت کردند و خطیب جمعه (شیخ حذیفی)، مطالب نابجا و اهانت‌هایى را نسبت به شیعه بیان کرد و با عکس‌العمل ایشان روبه رو شد، ملک عبد الله از این رخداد به شدت بر آشفت و دستور داد آن خطیب معروف را از مدینه تبعید و چند سالی از امامت جمعه در مسجد النبی محروم کردند!
آقاى هاشمى رفسنجانی در مورد این واقعه می‌گوید:
«... ما آن روز با خستگىِ زیادِ ناشى از سفر، خودمان را به نماز جمعه رساندیم و انگیزه‌اى جز کمک به وحدت و نزدیکى نداشتیم. طبق معمول براى استماع خطبه‌ها نشستیم؛ ولى خطیب جمعه در خلال صحبت‌هایش، حرف‌هاى نادرستى زد. در کنار من یکى از وزراى کابینۀ عربستان نشسته بود. من به ایشان که معمولا با من همراهى مى‌کرد، گفتم: با توجّه به حرف‌هاى این آقا، ما دیگر نمى‌توانیم پشت سر ایشان نماز بخوانیم. وزیر مربوطه هم جواب داد: من هم توجیهى براى این کار نمى‌بینم.
من شک داشتم که آیا خطیب مزبور، اصلا متوجّه ورود من شد، یا نه؟ چون مسجد مملو از جمعیّت بود و جایى را براى ما از قبل خالى نگه داشته بودند. برخاستیم و به اتاقى که متعلّق به حرم بود و براى استراحت ما در نظر گرفته بودند، رفتیم و نماز خودمان را در جمع ایرانیان و عرب‌هایى که همراه ما به اتاق آمدند، خواندیم. من دیگر کلمه‌اى در این باب به زبان نیاوردم. بعد یکى از آقایان اهل علم که در شمار متولّیان حرم بود، نزد من آمد و گفت:
ایشان عادتش این است و بدون در نظرگرفتن سیاست دولت به نحو خودسرانه‌اى حرف مى‌زند. شما به دل نگیرید و مطمئن باشید این کار را بى‌جواب نخواهیم گذاشت و احساس مى‌کنیم به ما هم اهانت شده است! در سنّت ما اهانت به می‌ه‌مان، جرم بدى محسوب مى‌شود.
به هتل که رفتیم، آقاى امیرعبدالله تلفنى با من تماس گرفت و به نحو مؤکّدى اظهار تأسّف کرد و سخنان خطیب جمعه را یک خودسرى آشکار و اهانت به مقامات سعودى خواند! من سعى کردم عصبانیّت ولیعهد عربستان را کاهش دهم. گفتم:
ما حالتهاى علما و روحانیّت را بیشتر از شما مى‌شناسیم و مى‌دانیم که در میان آنان از این اتفاقّات مى‌افتد!. ایشان دوباره تأکید کرد که شما بعداً شاهد خواهید بود که ما تحمّل نخواهیم کرد که میهمانمان مورد اهانت قرار گیرد و خلاف سیاستمان عمل شود. واقعاً هم به این قولشان وفا کردند؛ با آنکه ما از آن‌ها نخواسته بودیم که این قضیّه را دنبال کنند.»
احترام ویژه ملک‌ عبدالله به آقای هاشمی
در اردیبهشت ماه  ١٣٨٧ش. آیت الله هاشمی رفسنجانی، از سوی پادشاه وقت عربستان (ملک عبد الله) برای شرکت در کنفرانس بین المللی «گفتگوی اسلامی در مکه» (که مدعوین آن ۸۰۰ نفر از دانشمندان جهان اسلام بودند و حضور علمای شیعه در آن بسیار کمرنگ بود)، به عنوان میهمان ویژه دعوت شد. در این سفر، احترام ویژه ملک‌ عبدالله به آقای هاشمی رفسنجانی، به عنوان یک عالم شیعی ِایرانی، زمانی برای همه نمود یافت که اولاً: آن دو، همزمان و در کنار هم، وارد اجلاس شدند و ثانیاً: سخنرانی آقای هاشمی رفسنجانی، در افتتاحیة کنفرانس یعنی بهترین زمان قرار گرفت.
در پایان، موضوعات چهارده‌گانه‌ای که از سوی آیت الله هاشمی رفسنجانی در کنفرانس مطرح شد، به عنوان منشوری برای کنفرانس آینده مدّ نظر قرار گرفت.
آقای هاشمی رفسنجانی ضمن گزارشی از سفر خود در سال ۱۳۸۷، در اجلاسیه جامعه محترم مدرسین حوزه علمیه قم می‌گوید:
«میزبان ما انصافاً خیلی ادب کرد و محبت کرد. زمان سخنرانی مرا در بهترین ساعات کنفرانس گذاشتند. دو ساعت افتتاحیه داشتند. چند دقیقه خود ملک خیرمقدم کوتاهی گفت و از رو خواند و مفتیشان آقای آل الشیخ صحبت کوتاهی کرد. بعد نوبت من شد.
من افکار خودم را آنجا مطرح کردم. افکار انقلاب را فارسی مطرح کردم، به عربی هم مستقیم از چند کانال پخش می‌شد. وقتی که حرف من تمام شد، آن اجلاس‌ که عمدتاً هم علمای سنی بودند، تقریباً همه، خیلی خوب استقبال کردند و بعد هم هرجا که برخورد می‌کردیم، می‌گفتند شما کنفرانس را نجات دادید، بدون این سخنرانی، کنفرانس با این انتظاری که در امّت اسلامی بود بی‌مایه می‌شد...
ملک عبد الله به من گفت: شماکه سخنرانی کردید و اثر بخش بود، فضای کنفرانس دیگر قبضه شد و ایرانی شد، چند نفر از آقایان علمای وهّابیِ تند آمدند پیش من و به من اعتراض کردند. گفتند: شما اهل سنت وکنفرانس را به ایرانی‌ها فروختید و همه اهل سنت یک طرف و شیعه را شما اینجا این طوری معرفی کردید! الآن هرچه مردم در این کنفرانس می‌شنوند از ایران و از سخنگوی شیعه می‌شنوند. ایشان هم گفتند: من به آن‌‌ها گفتم ما به شما نگفتیم چه بگویید، شما هم می‌خواستید با هر چه فکر می‌کنید پیامتان را برسانید...
 نصحیتشان کرده بود و گفته بود بر طبل تفرقه نکوبید. ما این کنفرانس را درست کردیم برای وحدت، نه تفرقه. به هر حال جلویشان را گرفته بود.
ما با ایشان قرار گذاشتیم ایران و عربستان گروه‌های کار‌شناسی مشترک بگذارند. مسائل منطقه را با هم تصمیم بگیریم. ایشان هم واقعاً استقبال کرد وگفت: من دربست می‌پذیرم. منتها باید ظرفیتش را ایجاد کرد.
 این دیگر کار من نیست، من دیگر کار را تمام کردم. خدمت آقا (مقام معظم رهبری) و آقایانی که (از حج و زیارت و وزارت خارجه) از من خواسته بودند گفتم. دیگر بروند خودشان این کار را انجام بدهند...»
در این سفر که مصادف بود با ایام شهادت حضرت زهرا (س)، درِ بقیع به روی زائران ایرانیِ همراه آقای هاشمی، به خصوص بانوان گشوده شد و چهار شب متوالی، هر شب بیش از  ١۵  هزار نفر ایرانی؛ اعم از زن و مرد، در این مزار حضور یافتند و فضای معنوی خوبی در بقیع ایجاد شد و آنان به راحتی به عزاداری پرداختند.
آقای هاشمی رفسنجانی در جمع جامعه محترم مدرسین حوزه علمیه قم با جمع بندی سخنانش گفت:
«از این سفر به هر حال با قراری که گذاشتیم آمدیم، روابط دو جانبه کشور پایه‌اش گذاشته شد، دیگر بستگی دارد به مجریان که درست عمل بکنند.
مسأله بقیع را من دوبار مطرح کردم که باید بقیع از این غربت خارج شود. آن‌ها مبنایی اشکال نداشتند، تا ببینیم بعد چه می‌شود و گفتم یک ساعت وقت در روز برای خانم‌ها بگذاریدکه مجزّا بروند، این را هم ابتدا پذیرفتند، اگر پیگیری بشود قابل اجراست...»

چون فکر می‌کردند این توافقات می‌خواهد به نام من تمام شود از کل آن صرف‌نظر کردند!

«...من به دنبال احیای میراث‌ فرهنگی شیعه در عربستان بودم. ائمه ما همه در آنجا حضور داشته‌اند و آثار ارزشمندی از آن‌ها در آنجا باقی مانده است. می‌خواستم آن‌ها احیا شود. در عربستان که بودم آیت‌الله صافی نامه‌ای به من نوشتند و گفتند که شما روی این مسأله کار کنید... خیلی از مسائل را در گفت‌وگو‌ها حل کردیم ولی وقتی به ایران برگشتم، چون فکر می‌کردند این توافقات می‌خواهد به نام من تمام شود از کل آن صرف‌نظر کردند! وزیر خارجه عربستان برای پیگیری توافقات به ایران آمد، پیگیری که نکردند حتی برعکس عمل شد! روزی از رادیو شنیدم که آقای متکی در جده در مصاحبه‌ای اعلام کرده که به آقای ری‌شهری در عربستان اهانت کرده‌اند. من تعجب کردم و بعداً از آقای ری‌شهری سوال کردم که آیا چنین چیزی اتفاق افتاده؟ گفتند که نه، اصلاً چنین مسائلی نبوده. گفتم که تکذیب کن. تکذیب هم کرد ولی رادیو (صدا و سیما) کار خودش را می‌کند و به تکذیب ایشان اعتنایی نکردند!
 اگر عربستان با ما روابط خوبی داشت مگر غربی‌ها می‌توانستند ما را تحریم کنند؟ فقط عربستان می‌تواند جای ایران را پر کند. عربستان لازم نیست هیچ کاری انجام بدهد. اگر نفت را به اندازه سهمیه اوپک تولید کند، هیچ‌کس نمی‌تواند به ما تعرض کند. چون اقتصاد دنیا نمی‌تواند خالی از نفت ما باشد. فکر می‌کنم هنوز ایجاد روابط خوب مقدور است ولی انسان‌هایی اینجا هستند که می‌بینید نمی‌خواهند! برخی اظهارات تند از دو طرف قابل تحمل نیست و باید اصلاح شود.»
با کمال تاسف، در دولتهای نهم و دهم، به جای استفاده از این ظرفیت و موقعیت ارزشمند در راه تقویت و توسعه روابط، تمام این تلاشهای دلسوزانه خنثی و بی‌اثر شد و مع الاسف همین جماعت، همچنان در حال تخریب وجهه سیاست خارجی کشورمان هستند. 
(مطالب این نوشته، برگرفته از فصلنامه مطالعات بین المللی ۲۹ مرداد ۱۳۹۲ و فصلنامه «میقات حج» شماره‌های ۳۰ و ۶۴ می‌باشد.)

telegram 19dey.com

تگها: عربستان, اصلاح, تخریب, علی ورسه ای

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ١١-١١-١٣٩٣, ٢١:۴۶