سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

ایران و ژئوپولتیک تشیع

ایران مدتی است که در شرایط کاملاً جدیدی قرار گرفته است. اما این شرایط گویا نه چندان برای مسئولان امر روشن است و نه برای نخبگان و توده مردم. احتمالاً بخشی بدان علت است که مذاکرات هسته ای وقت و انرژی دستگاه سیاست خارجی را به خود اختصاص داده و حوزه های دیگر کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

با توجه به افکار و عقائد تند سلفی داعش و کیفیت ورود و پیشروی آنان در عراق، به سرعت این فکر شکل گرفت که ایران عملاً به مثابه کشوری که نسبت به سرنوشت شیعیان و مقدساتشان بی تفاوت نیست، واکنش نشان داده است. حال اینکه به صحنه آمدن ایران، صرفاً به این دلائل بوده و یا به عللی فراتر، چندان مورد بحث نیست، دیگران چنین تصوری دارند و آن را صریحاً گفته و نوشته اند.

بر اساس چنین دیدگاهی ایران به مرکز ثقل تشیع تبدیل شده است. البته این فکر از مدتها پیش وجود داشت و پس از پیروزی انقلاب تشدید و تقویت شد، اما هیچگاه ظهور و بروز کنونی را نداشت. مقالاتی که در طی ماههای اخیر نوشته شده و می شود و نیز اظهارنظرهای افراد مطلع اعم از تحلیلگران و یا سیاستمداران و سیاست سازان همگی بر این نکته تأکید دارد. اما مسئله این است که این تحول بزرگ در تلقی از ایران، احتمالا در درون کشور چندان احساس و درک نشده است.

از جمله ارکان سیاست های راهبردی ما دفاع از مظلومان و مستضعفان است. اما این حمایت با تکیه به اندیشه ها و روش های انقلابی یک نوع سیاست تولید می کند و حمایت از آنان به مثابه کشوری نیرومند که به قطب بزرگ منطقه تبدیل شده است، سیاستی دیگر. این به معنای محافظه کاری و عدول از اصول نیست، دقیقاً ناشی از مسئولیت پذیری و عدم آسان جلوه دادن مسائلی است که به واقع پیچیده و چند بعدی است و تصمیم گیریها می باید با توجه بدانها صورت پذیرد. ذیلاً با اختصار کامل نکاتی را متذکر می شود:

1.         مرکزیت ژئوپولتیک تشیع را این شرائط جدید قطبی شده منطقه است که به وجود آورده و حتی می توان گفت به ما تحمیل کرده است. البته ایران قرنهاست که قطب بزرگ تشیع است، اما هم اکنون به گرانیگاه آن تبدیل شده و حداقل این است که دیگران بدین گونه به او می نگرند و بر اساس همین نگرش است که سیاستگذاری کرده و با ما تعامل می کنند. لذا مجبوریم آن را به درستی بشناسیم و دریابیم که تلقی موجود کشورهای منطقه و نیز قدرتهای بزرگ کنونی از ما چیست.

2.         مرکزیت نام برده هم برای ما یک فرصت است و هم یک تهدید و فراتر از همه یک مسئولیت. اگر درست عمل کنیم به خود و متحدانمان کمک کرده ایم و در غیر این صورت به هر دو زیان وارد ساخته ایم. شرط نخست متناسب رفتار کردن، متناسب سخن گفتن و متناسب تصمیم گرفتن است. نباید با رفتار و سخنان خود موجبات وهن خود و وهن هموطنان و متحدانمان را فراهم آوریم. همچنانکه نباید در قبال اقدامات ناشایسته و بعضاً هتاکانه دیگران نسبت به شهروندان خود بی تفاوت بمانیم.

3.         ژئوپولتیک تشیع ماهیتاً دینی و مذهبی و اعتقادی است و با انواع دیگر ژئوپولتیک تفاوت دارد. هنگامی که قدرت منشأ دینی پیدا می کند نقاط ضعف و قوت و شکنندگی های خاص خود را می یابد. حفظ این قدرت متناسب است با حفظ اعتقاد و احترام نشأت گرفته از ایمان دینی. لذا هر آنچه و به هر صورتی این اعتقاد و احترام را متزلزل سازد و یا پرده رودربایستی را بدرد، این قدرت را خواهد شکست.

4.         اصولاَ «از موضع قدرتی ژئوپولتیکی سخن گفتن» متفاوت است با «از موضع یک انقلابی سخن گفتن»: اینکه این تفاوت چیست؟ و در چیست؟ خود بحث مفصلی است. اما اجمالاً داستان چنین است و اگر این نکته پذیرفته شود سیاست ما در قبال مسائل فراوانی و به ویژه همسایگان تغییر خواهد کرد و به احتمال قریب به یقین بیشتر به نفع کسانی خواهد بود که ما از مدتها پیش در پی حمایت از آنان هستیم.

5.         به همان گونه که پس از تحولات سالهای اخیر ما به گرانیگاه تشیع تبدیل شده ایم به گونه ای دیگر معدودی از کشورهای منطقه به گرانیگاه تسنن تبدیل شده اند. البته کیفیت شکل گیری این دو، مختصات و ویژگی هایشان متفاوت و بعضا بسیار متفاوت است. اما این واقعیت وجود دارد و نباید و نمی توان بدان بی تفاوت بود. اگر این مسئله پذیرفته شود به مراتب بهتر می توان به چگونگی تعامل و احیاناً همکاری اندیشید. تلقی ما از حداقل بعضی از همسایگان مان نمی تواند بر اساس واقعیت جغرافیایی آنان و در محدوده آن شکل بگیرد و بدون توجه به مناطق نفوذ و دلواپسی ها و مصالح شان سیاستمان تدوین شود. همچنانکه ما کشوری هستیم بیش از محدوده مرزی مان، در حال حاضر کشورهای دیگری هم هستند که چنین اند. در نهایت باید نوعی مصالحه ژئوپولتیکی را بپذیریم.

6.         هم اکنون با توجه به گرایشهای نوین ترکیه در منطقه ما سه قدرت منطقه ای وجود دارد که عبارتند از عربستان و ترکیه و مصر. نوع قدرت و حوزه نفوذ و پایداری این دو آنگونه که در نزد ما هست با این سه متفاوت و بلکه به کلی متفاوت است. بدون شک قدرت ژئوپولتیکی ایران از درون به مراتب قویتر و ماهیّتاً غیرشکننده تر است.

7.         و به عنوان آخرین نکته می باید گذار از «انقلاب » به «قدرت» را بپذیریم و به الزاماتش تن در دهیم. این به معنای دست شستن از اصول و ارزشهای انقلاب نیست، به معنای تطبیق دادن آن مبانی با شرایط جدیدی است که پدیده آمده است. شرائطی که هم به موقعیت کنونی بین المللی باز میگردد و هم وضعیت آشفته و قطبی شده منطقه ای و البته این جریان در آنجا که به خود ما باز می گردد نتیجه فعلیت یافتن ظرفیت عظیم تاریخی و فرهنگی و انسانی این ملت کهنسال است. به هر حال پیمودن مرحله گذار یک ضرورت است و بدون لحاظ کردن آن با مشکلات فراوانی مواجه خواهیم شد. همچنانکه لحاظ کردن آن، چنانکه گفته شد، به نفع ما و متحدانمان و تمامی منطقه خواهد بود.

 

telegram 19dey.com

تگها: ایران, تشیع, ژئوپولتیک, مسجد جامعی

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ١١-١٢-١٣٩٣, ١۶:۴٧