سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

گذار از حقوق بشر به تکالیف بشر

یکی از وعده های روحانی پیش از انتخابات ریاست جمهوری تدوین منشور حقوق شهروندی بود؛ وعده ای که با فاصله کمی از تصدی پست ریاست جمهوری محقق شد. اگر چه از همان ابتدا محرز بود تدوین چنین منشوری بیش و پیش از آن که یک ساز و کار عملیاتی و راهبردی باشد، به مانوری تبلیغاتی شبیه می ماند؛ چرا که از یک سو هیچ الزام و ماهیت حقوقی ندارد و از سوی دیگر موضوع جدیدی نیست و اغلب قریب به اتفاق موارد مذکور در این منشور در قانون اساسی شمرده شده است.

غرض آن که هر چند تدوین این منشور با نیت و غرض خیر تدوین شد، بهتر آن است این روزها به جای حقوق شهروندی قدری به اخلاق شهروندی بیندیشیم. این اصطلاح مرکب از دو واژه اخلاق و شهروندی است. به گفته محسن غرویان اخلاق که معنای خاص خودش را دارد و یکی از اقسام حکمت عملی و از داده های عقل عملی است که در جای خودش تعریف دارد. از سوی دیگر غالب بحث های اخلاق شهروندی به مباحث آداب معاشرت در کتاب های اخلاق اسلامی و کتاب العشرة بر می گردد. در سنن النبی که علامه طباطبایی تنظیم کردند هم مباحث بسیار گسترده ای در این ارتباط وجود دارد.

یکی از مهم ترین مبانی در اخلاق شهروندی تکریم انسان است یعنی انسان باید ابتدا به این باور برسد که انسان های دیگر باید تکریم و تعظیم شوند وقتی این مبنا قرار بگیرد آن وقت انسان در حرف زدن، نگاه کردن و در ارتباطات با دیگران چه در دست و زبان و چشم و گوش و ... آثار آن مبنا را نشان خواهد داد و مجموعه اینها اخلاق شهروندی خواهد بود. مباحثی راجع به رعایت حقوق همسایگان، حقوق ایتام، فقرا و خویشاوندان در آیات و روایات اسلامی وجود دارد که اگر همه اینها را در کنار هم بگذاریم مجموعه ای تحت عنوان اخلاق شهروندی خواهیم داشت.

یکی از مقوله هایی که در حوزه اخلاق شهروندی قرار می گیرد، بحث تکالیف شهروندی است. دیر زمانی است که باب تکالیف شهروندی در غرب گشوده شده است و اولین دستاورد آن نیز تهیه اعلامیه تکالیف و مسئولیت های بشر در مقابل اعلامیه جهانی حقوق بشر بود.  تهیه پیش نویس اعلامیه نتیجه فعالیت متعهدانه و بی طرفانه یک گروه از کارشناسان متحد برنده جایزه نوبل بوده است(جوزف روتبلات، ول سووینکا، داریو فو: دانشمندان و هنرمندان و فیلسوفان نماینده از تمام مناطق جهان) این فرآیند بر اساس نیاز انتقال از یک برابری رسمی به یک برابری اساسی با یک نگرانی مشترک از نادیده گرفته شدن و به حاشیه رانده شدن میلیون ها نفر در دنیای جهانی شده ما صورت گرفت: «به رسمیت شناختن حقوق بشر کافی نیست، ... اگر قرار است چنین حقوقی محقق شود، بایستی لازم الاجرا باشد... الزام به اجبار این حقوق بایستی وظیفه مقامات و افراد باشد. با چنین چشم اندازی نربرتو بوبیو به طور کامل پیش قدم پیشتیبانی و نوشتن اعلامیه جهانی تکالیف و مسئولیت های بشر(DHDR) شد؛ به طور خاص با در نظر گرفتن دغدغه بشریت برای تقویت ساز و کارهای بین المللی.  در این زمینه او یک مقایسه جالب بین گذار از «حقوق اخلاقی» به «قانون اخلاقی» و نیاز به تبدیل «وظایف اخلاقی» به «وظایف قانونی» صورت داد.(نوربرتو بوبیو، اعلامیه وظایف و مسئولیت های بشر، ص. 98)

چندی است در کشور ما نیز بحث از تکالیف بشر به میان آمده است. چندی پیش بود که محمدعلی موحد در مراسمی به شکل‌گیری سازمان‌های جهانی برای جلوگیری از جنگ و خونریزی بین انسان‌ها اشاره کرد و با اشاره به بیانیه حقوق بشر، تصریح کرد: من در نیت خیر و صلاح اندیشه کسانی که نشستند و اعلامیه حقوق بشر را تنظیم کردند، شک ندارم. اما ای کاش این کوشش‌ها به جای اعلامیه حقوق بشر صرف تدوین اعلامیه تکالیف می‌شد، زیرا چیزی که امروز انسان‌ها نیاز دارند، تکالیف بشری است؛ حقوق یک امر ذهنی است و حق یک تعریف مشخص ندارد، برای همین است که امروز هر کسی به عنوان حق‌خواهی فجیع‌ترین کارها را انجام می‌دهد، به گونه‌ای که امروز همه مفاهیم خوب و مقدس ملعبه قرار گرفته‌اند.

 

telegram 19dey.com

تگها: اخلاق, حقوق, تکالیف, شهروند

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

اخبار مرتبط

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ١٠-٠٨-١٣٩۴, ١٠:٣۵

   

پر مبحث ترین ها