سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

«پوپولیسم»؛ به نام مردم، به کام قدرت طلبان

بهره وران از پوپولیسم یا همان پوپولیست ها کسانی هستند که با دادن شعارهای احساسی و سوار شدن بر موج مطالبات و نارضایتی ها، چهره یی مردم گرا از خود ارایه و نقش یک منجی را بازی می کنند. این در حالی است که قدرت طلبی هدف اصلی آنان است.


یکی از واژه هایی که دارای بسامد زیادی در مطبوعات و رسانه ها است واژه ی پوپولیسم (Populism) به معنای مردم گرایی یا عامه گرایی است. در ایران به کار بردن این واژه سویه یی سلبی و منفی دارد و بیانگر نوعی مردم فریبی است. از این رو کسانی که چنین نشان و برچسبی می خورند به نوعی خود را از آن جدا می دانند اما این که پوپولیسم چیست و چه هدفی را دنبال می کند نیاز به واکاوی و آسیب شناسی دارد که در این ارتباط بیان چند نکته لازم است:

1- پوپولیسم به معنای عامه گرایی زمانی بروز و اوج می یابد که شاهد ضعف جامعه ی مدنی، نبود احزاب قوی و قدرتمند و در پی آن چرخه ی ناقص آگاهی عمومی باشیم. در این میان، فضا برای افراد و جریان هایی فراهم می شود تا با سوار شدن بر موج شکاف ها و نارضایتی های مردم و طرح شعارهای عوام فریبانه، تیشه به ریشه ی مردمسالاری و نهادهای برآمده از آن بزنند. در واقع پوپولیسم زمانی شکل می گیرد که امکان خردورزی در جامعه مسدود یا اندک شده و در برابر، بروز احساسات، هیجان ها، خواسته ها و نیز منافع آنی شدت یابد و جامعه دچار نوعی نابسامانی باشد.

به عبارت دیگر رشد پوپولیست ها در جایی حالت تصاعدی و چشمگیر پیدا می کند که مردم حالتی توده وار داشته باشند. جامعه یی که دارای احزاب و مطبوعات نباشد بهترین مکان برای تفکر پوپولیستی را فراهم می کند زیرا در جامعه یی که تبدیل به جامعه یی همسان و توده وار شود فضایی اندک برای تخصص گرایی و کنشگری نخبگان باقی می ماند و جایی که نخبگان ضعیف باشند آن جامعه دچار رکود فکری و کارکردی می شود.

در ادامه باید گفت، یکی از کارویژه های جامعه ی مدنی نهادینگی نقد است که در جامعه ی توده وار این فضا کمتر شکل می گیرد و نبود نقدهای سازنده راه رسیدن به پیشرفت و توسعه ی کشورها را دشوار یا سد می کنند.

2- پوپولیست ها برای آشکارسازی و عرضه ی خود به دیدگان و افکار به نام مردم سخن می گویند، خود را به مثابه ی سخنگوی مردم می دانند و همه ی کارهای خود را به عنوان اموری در راستای خواست مردم برمی شمرند. پوپولیست ها به ظاهر خود را وقف امور مردم می دانند اما در واقع بیشتر به دنبال تحکیم پایه های قدرت خود هستند و انگیزه و هدف واقعی برای آنان کسب و حفظ مناصب سیاسی است. در همین پیوند، نشان دادن تصویری مردمی از خود با کارهایی که چندان با عرف سیاسی و شان و جایگاه آنان همخوانی ندارد از ویژگی های بارز پوپولیست ها است.

3- تصویر مطلوب پوپولیست ها جامعه یی است که در آن جایی برای پرسش نباشد زیرا جامعه ی مطالبه محور و پرسشگر دارای آگاهی و خواهان تصمیم سازی های عمیق و ماندگار است و نه ایده ها و اقدام هایی موقتی و چند روزه که با کاربری تزیینی و نمایشی نمی تواند باری از دوش مردم بردارد. به عبارت دیگر، بهشت پوپولیست ها جامعه یی است که مردمانش دارای حافظه ی تاریخی ضعیف و به جای اقدام اصولی اما هزینه بر نیازمند مُسکن موقتی برای فرونشاندن دردهای خود باشند.

4- یکی از مهمترین ویژگی پوپولیست ها ساختارستیزی است چرا که هر ساختاری با خود نظارت را به همراه می آورد و به واسطه ی آن حساب و کتاب در گفتارها و کردارها برقرار می شود. به این ترتیب، رهایی از نظارت یکی از خواسته های پوپولیست ها است تا با فرار رو به جلو پاسخگو نباشند و دست به فرافکنی زده و خود را از حسابرسی برکنار دارند.

5- یکی از آسیب های پوپولیسم دادن آدرس های غلط است به این معنا که پوپولیست ها چون نمی توانند راه حل و نتیجه یی درست را به دست دهند سعی بر آن دارند تا دورنمایی زیبا و فریبنده را از ایده ی نادرست خود ارایه دهند. آنان بی توجه به این نکته که سیاستمدار باید تدبیر داشته باشد و به مردم امید واهی ندهد، سرابی را به مثابه ی چشمه یی نشان می دهند که جز به ایجاد حس نا امیدی نخواهد انجامید. همچنین، در مدت زمانی طولانی این ناامیدی و به نتیجه نرسیدن شعارهای بلندپروازانه باعث بی اعتمادی به کل نظام سیاسی می شود.

6- سیاستمداران پوپولیست آگاه هستند که چه می کنند و سعی می کنند خود را پشت رفتارها و شعارهای جذابشان مخفی کنند از این رو دنبال این هستند که داشته ها و مزیت های ناچیزشان را بیشتر به رخ بکشند و در همه جا حضور داشته باشند. پوپولیست ها که حضورشان را نشان دهنده ی مردمی بودن می دانند از انزوا گریزانند و به هر دست آویزی برای سوژه شدن چنگ میزنند.

7- ساده انگاری یا به عبارتی ساده سازی پوپولیست ها از معضل ها و مشکل ها یکی از شگردهای آنان است. پوپولیست ها القا و در واقع ادعا می کنند همه ی مشکل ها را به صورت معجره وار و فوری حل می کنند. در این میان به دلیل این که نمی توانند یا نمی خواهند دلیل اصلی مشکل را دریابند، به تصمیمی فوری بسنده می کنند تا به مردم اطمینان دهند به فکر آن ها هستند. در نگرش پوپولیستی همچنان که برای مشکل های پیچیده راه حل های ساده ارایه می شود، از دستاوردهایی سخن به میان می آورد که قابل اثبات نیست. همه ی تلاش یک پوپولیست القای حسی از خوشبختی به توده ها است.

پوپولیست ها در یک روز ده ها یا صدها طرح را تصویب و از سر می گذرانند بدون آنکه به بایسته های کارشناسانه و آینده نگرانه توجه داشته باشند. همین منش باعث سطحی نگری و انجام کارهای کوتاه مدت و بدون دوام است که این خود یکی از آفت های بزرگ بر سر راه رسیدن به جامعه یی پویا و رو به رشد به شمار می رود.

در پایان باید گفت پوپولیست وعده هایی می دهد که نه قصد و نه توان برآوردن آن را دارد و سرمایه گذاری اصلی اش تنها دادن وعده هایی بزرگ و خاص در راستای اثبات توجه به مردم است. در جایگاه منتقد نیز یک پوپولیست هرگز فرایندهای زیرساختی، اصولی، زمان بر اما منتهی به نتیجه را بر نمی تابد و در برابر، با انتقادهای کلی و بدون بدیل عملی و منطقی سعی در خودنمایی، جلب نظر عمومی و زمینه سازی حضور در صحنه ی قدرت دارد.

telegram 19dey.com

تگها: پوپولیسم, مطبوعات, انحصارطلبی

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ١٨-٠١-١٣٩۴, ٢١:٢٠