سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

عسگرخانی استاد روابط بین الملل دانشگاه تهران: ناتو در حال فروپاشی است

رئالیست‌ها همیشه دیدگاه‌های خاصی نسبت به پدیده‌ها و روندها در عرصه روابط بین‌الملل هستند. گویی نمی‌توانند بازیگران را بدون داشتن دشمن به تصویر بکشند و به آرا و نظریات ماکیاولی هم فراوان استناد می‌کنند.

کنت والتز نئورئالیست مشهور و برجسته چندی پیش گفته بود پس از فروپاشی شوروی باید انتظار فروپاشی ناتو را داشت، اتفاقی که هرچند هنوز نیفتاده ولی رئالیست‌هایی چون ابومحمد عسگرخانی همچنان از آن ایده طرفداری می‌کنند و تغییر ماهیت ایجادشده در ناتو را نوعی نابودی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ارزیابی می‌کنند. استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران‌ همچنین معتقد است اتحادیه اروپا سوپی نپخته است که هرگز جا نمی‌افتد و دیر یا زود این مجموعه هم فرومی‌پاشد. دکتر عسگر خانی در گفت و گو با خبرآنلاین پیرامون تقابل میان روسیه و غرب و ناتو صحبت کرده است.

 

کنت والتز به‌عنوان یکی از نئورئالیست‌های برجسته گفته بود پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد ناتو فرو خواهد پاشید و برای این امر به‌جای شمردن سال‌ها، باید روزها را شمرد. اما حالا باگذشت بیش از دو دهه همچنان ناتو پابرجاست و فروپاشی رخ نداده است.

 

رئالیست‌ها معتقدند فلسفه وجودی هر پدیده دشمنش است. اگر به ادبیات رئالیست‌ها نگاه کنیم، می‌بینیم که آن‌ها برخلاف سازه انگاران و لیبرال‌ها به وجود دشمن معتقد هستند. مثلاً در کتاب سازه‌انگاری اجتماعی، الکساندر ونت می‌نویسد رئالیست‌ها فقط به دشمن تأکید می‌کنند درحالی‌که دوست مهم‌تر است. همین‌طور در ادبیات لیبرال‌ها هم به دوستی تأکید می‌شود ولی ماکیاولی به‌عنوان یک رئالیست قدیمی اشاره می‌کند بهتر است هم آدم‌هایی وجود داشته باشند که دوستتان داشته باشند و هم آدم‌هایی که با شما دشمن باشند تا اگر لازم شد بتوانید میان هراس و دوستی یکی را انتخاب کنید چراکه به دوستی‌ها نمی‌توان اطمینان کرد. بنابراین سازمان ناتو با این هدف تأسیس شد و در اصولش هم آمده که در درجه اول برای تأمین امنیت اتحادیه اروپا ایجادشده است. در درجه دوم در راستا و اهداف منشور سازمان ملل است. اما درواقع می‌بینیم که در تقابل با پیمان ورشو به وجود آمد و وقتی ورشو از میان رفت این قضیه ارزش خود را از دست داد. وقتی اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید سؤالات بسیار مهمی به وجود آمد که آینده ناتو چگونه خواهد بود؟ در این رابطه کنت والتز به‌عنوان یک رئالیست اشاره کرد دیگر باید روزها را شمرد تا ناتو به پایان برسد. استدلال کنت والت تا حدی درست از آب درآمده است. ناتو قبل از اینکه روس‌ها به اوکراین حمله کنند برنامه و ماهیتش از حالت نظامی خارج و سیاسی شد. همین الآن‌هم ناتو دیگر نظامی عمل نمی‌کند و کارهای سیاسی انجام می‌دهد. بنابراین صحبت رئالیست‌ها درست است حالا فعالیت‌های نظامی ناتو بی‌رنگ شده. نوشته‌های ویلیام کیسی رئیس سازمان سیا به‌خوبی تأکید دارد که ناتو در حال تغییر وضعیت است و از حالت نظامی خارج می‌شود. وقتی والت اشاره کرد ناتو در حال از بین رفتن است کتاب‌های زیادی منتشر شد ازجمله آقای هگلند استدلال کرد اگر دشمن کسی را از او بگیرید مانند این است که آب را از گیاه بگیرید. در مقابل لیبرال‌ها پاسخ دادند فلسفه وجودی حیات فقط دشمن نیست و دستور کارهای دیگری در کار است. این دستور کارها عبارت‌اند از بحث‌های سونامی، زلزله، فقر، گرسنگی و امور خیریه و مسائلی ازاین‌دست. در مقابل رئالیست‌ها استدلال می‌کنند درست است که این‌ها در دستور کارها هستند ولی فلسفه وجودی ناتو نخواهد بود. اگر قرار باشد ناتو در سونامی و زلزله و فقر و بیماری‌های واگیر شرکت کند دیگر نمی‌توان گفت این همان ناتو است.  تعهدات و مسئولیت‌هایش عوض‌شده است. بنابراین می‌بینید قبل از اینکه کریمه به روسیه الحاق شود ناتو تغییر ماهیت داده است. وقتی اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید، همان زمان تلویزیون آمریکا با جرج کنان گفتگو کرد و از او پرسید شما که Containment policy را علیه شوروی مطرح کردید آیا از این به بعد هنوز هم باید مهار ادامه داشته باشد؟ جرج کنان پاسخ داد خیر، وقتی اتحاد جماهیر شوروی فروپاشیده دیگر نیازی نیست مهار ادامه یابد. دوربین همین سؤال را از هنری کیسینجر پرسید. او پاسخ داد مهار اتحاد جماهیر شوروی خیر، ولی مهار روس‌ها چرا. این سقوط فاز اول فروپاشی است فاز دوم فروپاشی مانده، و آن‌هم متلاشی کردن روسیه از درون است. از آن زمان این بحث در دستور کار روس‌ها بوده است. بنابراین آمریکایی‌ها تا جایی پیش خواهند رفت که نژاد روس قدرت را از دست دهد و روسیه از درون فروبپاشد. برنامه‌ای که ناتو برای گسترش به شرق داشته دقیقاً همین بوده و آمریکا و غرب سعی کردند در درجه اول از طریق قدرت اقتصادی و نرم و تبلیغاتی این سیطره را نابود کنند تا اینکه تبلیغات همه‌جانبه علیه روس‌ها پیش گرفتند و به‌موجب نظریه‌های مختلف اتحاد جماهیر را از میان برداشتند. به‌محض فروپاشی شوروی در غرب به فکر این بودند اگر سیستم نابود شود چه اتفاقی می‌افتد طبیعی است وقتی قدرت روسیه از پای برخی کشورها برداشته شود آمریکا به‌جای آن خواهد رفت. اروپای شرقی، عراق، لیبی، سوریه. همان زمان پیش‌بینی شد که آمریکا به بهانه ارتقای حقوق بشر، سلاح‌های کشتارجمعی و تروریسم به این کشورها حمله خواهد کرد و تفسیر موسعی را از سازمان ملل برای حفظ صلح و امنیت ارائه خواهد داد و دیدیم که بر اساس دکترین اصالت فایده و فایده‌گرایی این دخالت‌ها را انجام داد.

 

شما معتقدید که ناتو آینده چندانی ندارد و بحران‌های درونی این مجموعه سبب فروپاشی پیمان آتلانتیک شمالی خواهد شد. اما بر پایه چه اصولی این ایده را مطرح می‌کنید؟

 

ناتو محکوم به مرگ است. چون اتحادهای نظامی امروزه چهره خود را تغییر داده است. درگذشته پیمان‌ها امضا می‌شد و اتحادها تشکیل می‌شد و پیمانی چون ورشو تشکیل می‌شد اما حالا در دنیا کمتر از این پیمان‌ها دیده می‌شود و عمدتاً توافقاتی تنها در حد خریدوفروش اسلحه دیده می‌شود. به‌تدریج شاهد این هستیم حقوق بین‌الملل کنترل تسلیحات در حال رشد است، رژیم‌های امنیت در حال رشد است و خود به‌نوعی جایگزین اتحادهای نظامی سنتی را می‌گیرد. برای خریدوفروش بله ولی برای لشکرکشی و مثلاً این مفهوم که اگر فلان کشور وارد جنگ شد ما هم ورود کنیم دیگر صورت نمی‌گیرد. بنابراین دیگر نیازی نیست ناتو به این شکل وارد عمل شود و ناچار است در چارچوب منشور سازمان ملل عمل کند. از سوی دیگر در مقابل ناتو می‌بینیم پیمان نظامی دیگری تشکیل نشده و درنتیجه این روزها ناتو بیشتر در فعالیت‌های سیاسی حضور دارد. مطمئناً ناتو در کودتاها، سرنگونی حکومت‌ها، خرابکاری‌ها و حتی در نقطه مقابل در سونامی، زلزله و اقدامات انسان دوستانه هم حضور خواهد یافت اما دیگر وجه نظامی خود را ازدست‌داده است. مسئله دیگر این است که ناتو به‌صورت یک اسم است ولی در عمل ایالات‌متحده آمریکا است و بیشترین هزینه‌ها را آمریکا می‌دهد. در لیبی اول آمریکا بود که به این کشور حمله کرد، به افغانستان و عراق حمله کرد و بعد ناتو را فرستاد. بنابراین ناتو یک سازمان نیست بلکه الف تا ی آن دست آمریکا است. سومین مشکلی که ناتو دارد این است که با تحلیل قدرت اقتصادی آمریکا قدرت اقتصادی ناتو هم تضعیف خواهد شد. چهارمین مسئله فروپاشی یورو و اتحادیه اروپا است.

 

 

 

سوپ نپخته اروپا هیچ‌وقت جا نیفتاده است. امروز صحبت این است که یونان از اتحادیه خارج شود، درآمدن یونان به این معنا است که سقراط را از فلسفه بیرون بکشید. مشکل بعدی که ناتو دارد اختلاف در درون خود است. هنوز اختلافات فرانسه و آمریکا در رهبری جنوب ناتو به پایان نرسیده، همچنان فرانسویان معتقدند باید آن‌ها رهبری جنوب اروپا را بر عهده داشته باشد. در مورد رهبری و تسلیحات اختلافات عمیقی میان آمریکا و فرانسه دیده می‌شود. مشکل دیگر ناتو این است که پس از گذشت نیم‌قرن نتوانسته به اصول اولیه خود نائل شود. اصول در رابطه با اهداف است. اصول در منشور ناتو آمده، سازمان پیمان آتلانتیک نهادی منطقه‌ای است. ما شاهدیم در خصوص الحاق کشورها در این نهاد، مشکلاتی دیده می‌شود، ناتو اگر اروپایی است طبیعی است باید روسیه را بپذیرد، یوگسلاوی را بپذیرد ولی نتوانسته، اتفاقاً روس‌ها علاقه داشتند وارد ناتو شوند، ولی اروپایی‌ها قبول نکردند.

 

 

بر این اساس شما فروپاشی اتحادیه اروپا را هم محتمل می‌دانید؟

 

زمانی می‌گفتند اروپای شرقی و اروپای غربی، حالا می‌گویند اروپای شمال و اروپای جنوب، اروپای شمال می‌گوید اروپای جنوب تنبل هستند و از ما سواری رایگان می‌گیرند. در طول تاریخ این ما هستیم که اختراعات را ثبت کرده‌ایم و در حال ارائه سرویس رایگان به اروپای جنوب هستیم. در مقابل اروپای جنوب می‌گوید اروپای شمال ما را استثمار می‌کند. نظریه‌پردازان یونانی می‌گویند قدرت‌های بزرگ اروپایی با حمایت آمریکا و فرانسه و آلمان، شرق اروپا را گرفته‌اند و ما باید جدا شویم و به‌صورت مستقل عمل کنیم. من معتقدم چون مردم باید درنهایت در خصوص آینده خود تصمیم بگیرند درنهایت این مجموعه فرومی‌پاشد.

telegram 19dey.com

تگها: ناتو, غرب, اتحادیه اروپا

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٣٠-١٠-١٣٩٣, ١٧:٠٧