سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

مدیرکل ثبت آثار، حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی کشور در گفت وگو با ۱۹دی:

توسعه پیرامون حرم حضرت معصومه، ثبت جهانی آن را دشوار کرده است

توسعه حرم حضرت معصومه(س) به قیمت کمرنگ شدن ارزش های تاریخی و فرهنگی است و راه ثبت آن را دشوار کرده است.

 فاطمه محمدی

۱۹دی: فرهاد نظری مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی کشور، استاد رشته های مطالعات معماري ايران و رشته مرمت و احياي بناها و بافت­هاي تاريخی، عضو کميته ملّي حافظ جهاني در سازمان کتابخانه و اسناد ملي وعضو کارگروه تخصصي معماري و شهرسازي در فرهنگستان هنر ايران به سوالات خبرنگار ۱۹دی در مورد ثبت جهانی میراث ایران از جمله حرم حضرت معصومه(س)، سد کبار و دیرگچین پاسخ می دهد.

۲۴ سال وقفه در ثبت میراث جهانی ایران

برخی استان ها با وجود داشتن ظرفیت های مناسب دارای ثبت اثر جهانی نیستند که این امر در شاخص های گردشگری آن ها تاثیر منفی دارد؛ نظر شما در این باره چیست؟

بايد اين نكته را در نظر داشته باشيم كه از يك سو ايران كشورى وسيع، غنى، و كهن است وآثار متعددى از قبیل آثار ملموس، آثار ناملموس، ميراث طبيعى و زمين شناسى، و ميراث مستند دارد كه حائز ارزش هاى ثبت جهانى است؛ از سوى ديگر ما براى ثبت آثارمان با محدوديت مواجه ايم.

نكته ديگراين كه ما براى ثبت آثار ايران در فهرست هاى جهانى، فرصت بزرگى را در گذشته از دست داده ايم زیرا پس از تصويب كنوانسيون حمايت از ميراث فرهنگى و طبيعى جهانى در سال ١٩٧٢، در سال ١٩٧٨ فهرست ميراث جهانى شكل گرفت.

در سال ١٩٧٩ به همت زنده ياد شهريار عدل، سه اثر از ايران شامل چغازنبيل، تخت جمشيد، و ميدان نقش جهان(ميدان امام) اصفهان در فهرست ميراث جهانى قرار گرفت.

اما تا سال ۲۰۰۳(١٣٨٢ه ش) هيچ اثرى از ايران ثبت نشد تا اين كه در اين سال با ثبت تخت سليمان، فرآيند ثبت آثار ايران در فهرست ميراث جهانى از سر گرفته شد. به عبارتى ٢٤ سال وقفه رخ داد و نكته مهم تر اين که در سال هاى نخست، محدوديت هاى كمترى براى پيشنهاد آثار وجود داشت.

توازن در ثبت آثار جهانی در نظر گرفته می شود

چرا استان قم با این که در شاهراه مواصلاتی ۱۷ استان کشور قرار دارد و سالانه میلیون ها مسافر به آن وارد می شود، هیچ اثر ثبت جهانی ندارند؟

متأسفانه بايد گفت که استان هاى متعددى هستند كه على رغم داشتن آثار مهم، هنوز هيچ اثرى از آنها ثبت جهانى نشده که قم و استان هاى غرب كشور از این جمله هستند. بيشتر آثار ثبت جهانى ما در استان های مركزى، فارس و خوزستان متمركزند.

سه علتى كه براى ثبت نشدن آثار این استان ها از جمله قم مى توان برشمرد، محدوديت سهميه، كثرت آثار ايران و موضوع سياستگذارى و اولويت بندى هاى ثبت جهانى است.

امروز تلاش مي كنيم براى انتخاب آثار از نظر كميته هاى مشورتى كه متشكل از خبرگان و مسئولان است بهره بگيريم و معيارهايى چون توازن جغرافيايى، تاريخى و موضوعى را در نظر داشته باشيم. به عنوان مثال این سیاست در پیش گرفته شده که همه جاى ايران، ايران است و هيچ نقطه و بقعه اى بر ديگرى رجحان ندارد. مي كوشيم آثار را به گونه اى برگزينيم كه وجهى درخشان از فرهنگ و تمدن ايران را نشان دهد.

ثبت قنات ايرانى در جهت تحقق اين هدف بود. قنات ايرانى نشان مى دهد كه ايرانيان با تكيه بر خرد، شناخت بوم و اقليم، و دانش مهندسی توانسته اند مسأله كمبود آب در ايران را حل كنند. امروزه ما با بحران آب مواجه هستيم و ثبت قنات ايرانى به ما يادآورى مي كند كه رويكرد و رفتار ما بايد با منابع و نحوه مصرف آب تغيير کند.

توسعه حرم حضرت معصومه به قیمت کمرنگ شدن ارزش های تاریخی و فرهنگی

چرا برای ثبت جهانی حرم حضرت معصومه(س) با آن شاهکارهای معماری اقدامی نمی شود؟

در خصوص آستانه حضرت معصومه(س) نيز بايد گفت كه اين مجموعه از منظر ارزش هاى هنرى و تاريخى بسيار ارزشمند است، اما اتفاقاتى كه تحت عنوان توسعه، پيرامون اين مجموعه صورت گرفته و كماكان در جريان است، راه را براى ثبت جهانى دشوار كرده است.

ممكن است توسعه آستانه حضرت معصومه(س) امروزه يك ضرورت تلقى شود، اما بايد بدانيم كه نبايد توسعه اين آستانه مقدسه به قيمت حذف يا كمرنگ شدن ديگر ارزش هاى تاريخى و فرهنگى تمام شود.

نباید از ثبت جهانی دیر گچین و سد کبار غفلت کرد

برای ثبت جهانی آثار بی نظیری مانند سد کبار (بزرگترین سد قوسی جهان) و دیرگچین (بزرگترین کاروانسرای ایران)، نیز تلاش شده است؟

سد كبار قم هم از آن دست آثارى است كه تجربه درخشان ايرانيان در مديريت منابع آب را به خوبى نشان مى دهد. سد كبار قم و سد كُريت طبس در تاريخ سدسازى جهان، نقطه عطف محسوب مى شوند زیرا نخستين سدهاى قوسي و سرآغاز تحولى عظيم در تاريخ سدسازى جهان هستند.

سدها و بندهاى ايران بى شك از بارزترين مصاديق دانش مهندسى ايرانيان محسوب مى شود؛ مانند قنات ايرانى؛ لذا ما بايد به فكر ثبت اين رسته از آثار باشيم.

كاروانسراهاى ايرانى نیز كه دير گچين يكى از نمونه هاى مهم و كهن آن است نيز از اين دست آثار است كه از آنها نبايد غفلت كرد. به قول يكى از مورخان معمارى و هنر ايران، پيروزمندى معمارى ايران در كاروانسرا تجلى كرده است.

كاروانسراها و رباط ها، بناهايى با طراحی دقيق و در عين حال بسيار مستحكم اند. ماكسيم سيرو از پژوهشگرانِ تاريخ معمارى ايران كه درباره كاروانسراها تحقيق مبسوطى كرده و انتشارات متنابهى دارد معتقد است كاروانسراهاى ايرانى از حيث طراحى در زمره دقيق ترين بناهاى جهان اند و كاروانسراى شيخ علي خان در چاه سياه نو(حوالى اصفهان) را بى نظير و بى بديل دانسته است.

بناى ما بر اين است كه با توجه جميع شرايط، آثارى پيشنهاد كنيم كه مُعرف وجهى بارز از تاريخ، فرهنگ، علوم و فنون و خلاقيت در ايران باشد.

در ايران آثار ديگرى هم هست كه ظرفيت ثبت در فهرست جهانى را دارند اما اگر در مقام قياس برآييم شايد شايستگى آنها نسبت به آثار ديگر از درجه اهميت كمترى برخوردار باشد.

با توجه به این که ثبت آثار تاریخی نباید خیلی طولانی شود زیرا افرادی در پی تخریب آن ها هستند؛ چرا ثبت ملی روند طولانی را طی می کند؟

روند ثبت آثار بايد كامل انجام شود. قاعده كلى اين است كه ادارات كل استانى، پرونده آثار پيشنهادى را آماده مي كنند و پس از مطرح كردن در شوراى ثبت و حريم استان به ستاد مي فرستند.

 پس از وصول، در دبيرخانه ثبت بررسي و در صورت تكميل بودن در كميته ثبت آثار ملى مطرح مى شود و در صورت تأييد فرآيند ابلاغ اثر آغاز مي شود.

درخصوص آثار غيرمنقولى كه مالك خصوصى دارند بايد موضوع ثبت اثر به مالك ابلاغ شود و اگر تا يك ماه اعتراضى نداشت، روند ثبت آثار ادامه مى يابد. اگر اعتراضی باشد باید رسیدگی شود.

براى ثبت آثارى كه در معرض خطر هستند يا وضعيت اضطرارى دارند، اين مسير كوتاه تر است.

 

telegram 19dey.com

اخبار مرتبط

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٢٧-٠٩-١٣٩۶, ١٠:٠٠

   

پر مبحث ترین ها