سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

رهامی: مرز بین نقد و تضعیف حکومت باید مشخص شود

ما باید قرائتی واقعی از اسلام ارائه کنیم که نشان دهد اسلام کرامت انسانی را قبول دارد و معتقد است هرکس به میزانی که تشخیص داده، باید محترم باشد. ما مسئول این نیستیم که چه کسی به بهشت می‌رود. ما مسئول حساب و کتاب خدا نیستیم. ما فقط این مسئولیت را داریم که مردم را به اسلام دعوت کنیم و مسئولیت پذیرش یا عدم پذیرش آن با ما نیست
«باید زمینه گفت‌وگو را فراهم کنیم» این بخشی از سخنان محسن رهامی استاد دانشگاه است
او این روزها به گفته خودش ایده تاسیس «بنیاد صلح»، ایده به جای مانده از دوران ریاست جمهور سیدمحمد خاتمی را دنبال می‌کند،تا به گفته خود تصویر اسلام منادی صلح و آشتی را به جهان عرضه و زمینه گفت‌وگو را فراهم کند، تا پرچم صلح در دست کشورهای اسلامی باشد. وی که معتقد است اگر جواب سنگ را با سنگ بدهیم، جامعه دچار مشکل می‌شود،تاکید دارد که باید بیاموزیم با احترام گذاشتن به عقاید دیگران، اختلافات را حل کنیم.

تلاش ما بررسی جایگاه صلح در آموزه‌های اسلامی است
حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر محسن رهامی که این روزها بدنبال پیگیری و سروسامان دادن به ایده «بنیاد صلح» خود است، در گفت‌وگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با بیان این‌که «بنیاد صلح» با هدف شناخت ریشه‌های خشونت و ارائه راهکارهای مقابله با آن در حال تأسیس است، اظهار کرد: پیشنهاد ایجاد مرکز مطالعات صلح در زمان ریاست‌جمهوری آقای خاتمی مطرح شد. این بنیاد به عنوان یک مرکز دانشگاهی در آن زمان مطرح شد.

وی افزود: در همان دوره از مراکز دانشگاهی تعدادی از کشورها شخصاً بازدید کردم؛ مراکزی که تحت عنوان مطالعات صلح فعالیت می‌کنند و بحث‌هایی مربوط به صلح و حل منازعات در آن مراکز به نحو جدی و آکادمیک مورد بحث قرار می‌گیرد.
این استاد دانشگاه همچنین توضیح داد که در حال حاضر بدنبال پیگیری و سروسامان دادن به آن ایده «بنیاد صلح» است.
وی افزود: قبلاً اساسنامه‌ای را در قم طراحی کرده‌ بودیم و‌ آن را به وزارت علوم در دوره دکتر معین و دکتر توفیقی ارائه دادیم. البته بررسی این اساسنامه به طول انجامید و در این راستا جلساتی هم با آقای خاتمی در سال‌های 84 و 85 برگزار کردیم و سمیناری هم در قم با حضور چند موسسه بین‌المللی و نمایندگانی از دانشگاه‌های مختلف اروپا و آسیا، بویژه خاورمیانه برگزار شد.

رهامی با اشاره به اوضاع امروز منطقه و جهان اظهار کرد: منطقه خاورمیانه و کشورهای اسلامی و آفریقایی اکنون دچار خشونت‌های شدیدی شده‌اند که این خشونت‌ها در حال افزایش است. مطالعه و بررسی این خشونت‌ها و رسیدن به راهکار علمی برای وحدت و صلح در جهان اسلام و ارائه آن به مسئولان هدف بنیاد صلح است. تلاش ما بررسی جایگاه صلح در آموزه‌های اسلامی است و این بنیاد می‌تواند در راستای بسط علمی و پژوهشی ایده‌هایی نظیر «گفت‌وگوی تمدن‌ها»ی آقای خاتمی و یا دنیای عاری از خشونت آقای روحانی و بصورت کلی مقابله با خشونت‌گرایی گام بردارد.

وی همچنین گفت: ما در مرحله اول به دنبال برگزاری همایش‌ها و سمینار‌ها هستیم و سپس در صورت فراهم شدن مقدمات، درصدد انتشار مجله علمی و حتی ایجاد رشته تحصیلی در مقطع فوق لیسانس و دکترای صلح هستیم. البته جذب دانشجو و انتشار مجله به همکاری وزارت علوم هم بستگی دارد. در واقع وزارت کشور باید مجوز فعالیت بنیاد و وزارت علوم هم باید مجوز انتشار مجله علمی و پذیرفتن چنین رشته‌های تحصیلی را بدهد. ما در حال حاضر در مرحله بازنگری اساسنامه قبلی این بنیاد هستیم.

نباید فعالیت‌های خود را به منطقه محدود کنیم
رهامی در ادامه با بیان این‌که "ما نباید فعالیت‌های خود را به منطقه محدود کنیم"، اظهار کرد:‌ باید موضوع مطالعات را گسترده کنیم، زیرا صلح یک موضوع جهانی است. دولت آقای روحانی هم نشان داده که به مطالعات صلح علاقه‌مند است. ما می‌توانیم با دولت همکاری داشته باشیم و کارهای علمی و ارتباط ‌با مراکز مختلف مربوط بر عهده ما باشد و حمایت‌های مالی اداری هم از سوی دولت انجام بگیرد. همچنین باید از کمک اشخاص خَیّر هم استفاده کنیم.

این عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها در این رابطه افزود: باید تلاش کنیم تا اصل ضرورت مطالعات مربوط به صلح و پیشگیری در خشونت از افکار عمومی و بویژه نخبگان و مسئولان پذیرفته شود. افراد خیّر همیشه به تأسیس مساجد، مدارس و بیمارستان‌ها کمک می‌کنند و باید تلاش کرد تا آنها هم توجه کنند که خشونت دلیل بسیاری از مشکلات و نابسامانی‌هاست؛ پس اگر علت رفع شود، بسیاری از مشکلات از جمله کودکان طلاق و آوارگان جنگ و صدها مسأله از این نوع حل می‌شود. البته در این مسیر رسانه‌ها نیز بسیار می‌توانند کمک کنند.

خشونت پدیده‌ای چندعلتی است
وی با بیان این‌که "خشونت یک پدیده چندعلتی است"، خاطرنشان کرد: ریشه‌های خشونت می‌تواند ایدئولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، اقلیمی،‌ زیست‌شناختی و قومیتی باشد. علل ایدئولوژی در تاریخ سابقه دارد. مثلا در دوره سلجوقیان فدائیان فرقه اسماعیلیه مخالفان خود را به دلیل مسائل اعتقادی ترور می‌کردند. اکنون بخشی از خشونت‌ها در جهان بویژه در کشورهای اسلامی هم به دلیل مسائل ایدئولوژیک است. طالبان هم به دنبال ارائه تصویری از اسلام هستند که فقط از آن جهاد و خشونت بیرون می‌آید.

رهامی در ادامه با بیان این‌که "منطقه خاورمیانه به لحاظ قومیتی، یک منطقه موزائیکی است"، تاکید کرد: خشونت‌هایی در منطقه وجود دارد که ریشه ایدئولوژیک نداشته و بلکه ریشه قومیتی دارد مانند خشونت‌های مناطق شرقی ترکیه که دارای ریشه‌های قومی است. بخشی از اختلافات هم مربوط به عوامل سیاسی است. برخی حکومت‌ها با استفاده از روش اختلاف‌ افکندن به دنبال ادامه حکومت کردن هستند. البته دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای هم بسیار تأثیرگذار است. در سوریه بیشتر اختلافات جنبه سیاسی دارد. در واقع می‌توان گفت قدرت‌های سیاسی از اختلاف‌های مذهبی و قومی بهره‌برداری می‌کند.
این عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها در ادامه افزود: فقر شدید اقتصادی در مناطقی همچون افغانستان، پاکستان و کشورهای آفریقایی زمینه بخشی از خشونت‌ها و یارگیری‌ها را برای خشونت فراهم کرده است. باید در این جوامع به ایجاد اشتغال کمک کرد و تفنگ را از دست مردم گرفت و قلم را جایگزین آن کرد تا هم با سواد شوند و هم تکنیک‌هایی را بیاموزند. باید دولت‌ها کمک کنند تا افراد این جوامع، متخصص و عالم شوند تا خشونت کم شود.
ما مسئول این نیستیم که چه کسی به بهشت می‌رود
این فعال سیاسی اصلاح‌طلب در ادامه با اشاره به اینکه "اسلام در متن خود حاوی سیاست است"، تاکید کرد: نمی‌توان گفت صِرف تفسیر سیاسی از اسلام موجب ایجاد خشونت می‌شود. در واقع چگونگی و نوع تفسیر از اسلام سیاسی مهم است. ممکن است شما تفسیری معتدل و توأم با تحمل و مدارا از اسلام ارائه کنید که در آن تصویر اسلام منادی صلح و آشتی است. از این مدل و تفسیر خشونت تولید نمی‌شود، اما اگر کسی می‌گوید فقط تفسیر من درست است و این قرائت حق بوده و خارج از آن کفر است و ما مکلف به از بین بردن کفر هستیم، این نوع تفسیر، تفسیر طالبانی از اسلام است که منجر به خشونت می‌شود.

وی افزود: ما باید قرائتی واقعی از اسلام ارائه کنیم که نشان دهد اسلام کرامت انسانی را قبول دارد و معتقد است هرکس به میزانی که تشخیص داده، باید محترم باشد. ما مسئول این نیستیم که چه کسی به بهشت می‌رود. ما مسئول حساب و کتاب خدا نیستیم. ما فقط این مسئولیت را داریم که مردم را به اسلام دعوت کنیم و مسئولیت پذیرش یا عدم پذیرش آن با ما نیست. اگر تفسیری از اسلام در خاورمیانه ارائه می‌شد که طرفدار مدارا و تحمل بود، هیچگاه این همه خشونت و تنازع پیش نمی‌آمد.

رهامی در ادامه گفت: حکومت‌های دینی در قرون وسطی در اروپا تفسیر خاصی از دین داشتند که موجب بسیاری از خشونت‌های آن زمان نسبت به مخالفان کلیسا می‌شد، اما اکنون بسیاری از کشورها در غرب به این نتیجه رسیدند که دین در حکومت دخالت مستقیم نکند و در امور فردی محدود باشد و روابط اجتماعی را عقلای قوم در پارلمان‌ها تعیین کنند. در واقع پس از خشونت‌های مذهبی قرون وسطی اروپا به چنین نتیجه‌ای رسید.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب با بیان این‌که "باید زمینه گفت‌وگو را فراهم کنیم"، خاطرنشان کرد: باید به صورت متساوی و بدون پیش‌شرط نشست و بحث کرد. در هندوستان، گاندی این روش را پیش گرفت، زیرا عده‌ای می‌خواستند به مسجد بروند و عده‌ای دیگر به عبادتگاه‌های هندوها و برهماها؛ پس گاندی گفت هرکس می‌خواهد به مسجد برود و هرکس هم که می‌خواهد به معبد دیگر برود، برود اما باید همه در کنار هم قرار بگیرند و از حقوق برابرِ شهروندی برخوردار باشند. این الگو در هند، آفریقای جنوبی و بسیاری از کشورها جواب داده است. پیامبر(ص) هم می‌فرمود مردم همانند دندانه‌های شانه برابر هستند و تنها تقوا، ملاک برتری نزد خداست. در واقع این دیدگاه است که می‌تواند موجب ایجاد زمینه‌های صلح ‌شود.

باید چگونه اجتماعی شدن را به مردم آموزش داد
وی همچنین با بیان این‌که "برخی افراد در خانواده‌های خشن تربیت می‌شوند یا به لحاظ ژنتیکی خشونت‌طلب هستند"، خاطرنشان کرد: آنها را نیز باید معالجه کرد. در واقع باید چگونه اجتماعی شدن را به مردم آموزش داد تا مردم بیاموزند که چگونه باید در کنار یکدیگر زندگی کرده و اختلافات خود را حل کنند. به طور مثال در هنگام وقوع تصادف دو رفتار می‌تواند انجام شود؛ یکی اینکه دو طرف درگیر شوند، به یکدیگر توهین می‌کنند و سپس به پلیس خبر دهند. رفتار دیگر این است که افراد از یکدیگر عذرخواهی کنند و به صورت مسالمت‌آمیز و قانونی اختلاف خود را حل کنند.

این استاد دانشگاه در ادامه با بیان این‌که "گاندی به هندوستان که به کشور 72 ملت مشهور است، چگونگی با هم زیستن را آموزش داد"، تصریح کرد: گاندی می‌گفت اگر من صبح از خواب برخیزم و ببینیم یک مار سمی بر روی سینه من است و می‌خواهد من را نیش بزند نمی‌دانم که آیا می‌توانم او را بکشم یا نه؟ یعنی او خشونت را نه تنها نسبت به انسان، بلکه در مقابل حیوانات - آن هم حیوانی که مترصد نیش زدن اوست - روا نمی‌دانست. ماندلا هم می‌توانست پس از آزادی از زندان، دادگاه‌های انقلابی تشکیل دهد و مخالفان خود را اعدام کند، اما او پیشنهاد داد که شکنجه‌گران در حضور خانواده‌هایی که عضوی از آنها در اثر شکنجه کشته شده‌اند، اظهار پشیمانی کرده و تقاضای بخشش کنند و زمینه آشتی ملی بین سیاه‌پوستان و سفیدپوستان را فراهم کرد.

این عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها در ادامه گفت: میرعلی همدانی شعری دارد با این عنوان که «هر که ما را یاد کرد، ایزد مر او را یار باد/هر که ما را خوار کرد، از عمر برخوردار باد»؛ یعنی حتی نسبت به مخالفان و دشمنان خود آرزوی نیستی و نابودی نمی‌کند، برای او هم دعا می‌کند و در واقع او خشونت را با خشونت جواب نمی‌دهد. روزی فردی به ابوعلی‌سینا نامه‌ای نوشت و از او انتقاد فلسفی کرد و در پایان نیز او را «سگ» خطاب کرد. بوعلی در آن زمان وزیر آل‌بویه بود و می‌توانست با منتقد خود برخورد جدی کند و او را شدیداً مجازات کند اما جواب نقدها را داد و در پایان هم برای آن فرد نوشت که سگ ناخن بلند، پنجه، پشم و پوزه دارد ولی من این ویژگی‌ها را ندارم، پس به نظر می‌رسد شما در این مساله هم اشتباه کرده‌اید!

بیاموزیم با احترام گذاشتن به عقاید دیگران، اختلافات را حل کنیم
این فعال سیاسی در ادامه با بیان این‌که "اگر جواب سنگ را با سنگ بدهیم، جامعه دچار مشکل می‌شود"، تاکید کرد: باید بیاموزیم با احترام گذاشتن به عقاید دیگران، اختلافات را حل کنیم. نباید به دیگران توهین کنیم. قرآن می‌گوید حتی به الهه‌های ادیان دیگر نیز توهین نکنید. امام علی (ع) نیز در جنگ صفین اجازه توهین و فحاشی نسبت به لشکر معاویه را نمی‌دهد.

وی همچنین ادامه داد: ما باید به اعتقاد دیگران احترام بگذاریم، نه اینکه آنها را با عناوینی چون فاسد و گناهکار خطاب کنیم، زیرا خشونت، خشونت را تشدید می‌کند و خشونت لفظی در نهایت به خشونت عملی منجر می‌شود. ما باید برای حل خشونت صلح را یک ارزش تلقی کنیم. عده‌ای با دسته‌بندی سیاه و سفید، معتقدند یک طرف سازش و ذلت است و طرف دیگر شهامت و مردانگی. در زمان امام حسن (ع) و پس از قضیه صلح وی با معاویه برخی از اطرافیان، به ایشان می‌گفتند "السلام علیک یا مذل المؤمنین" یعنی "سلام بر تو ای خوارکننده مؤمنان". آنها چنین می‌گفتند چون در ذهنشان صلح بی‌ارزش بوده و معادل سازش و خفت و خواری تلقی می‌شد.

رهامی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان این‌که "منتقدان در جامعه با این برخورد مواجه می‌شوند که قصد آنها تخریب است"، خاطرنشان کرد: در قانون اساسی بسیاری از کشورها آزادی بیان وجود دارد. این اصل یک توصیه اخلاقی نبوده است. نظام‌های سیاسی مبتنی بر دموکراسی به آزادی بیان و عقیده تکیه دارند و آن را جزء اصول بنیادین و غیرقابل تغییر تلقی می‌کنند، مشابه مذهب شیعه که در قانون اساسی ما یک اصل تغییرناپذیر است. در بسیاری از قانون‌های اساسی آزادی بیان همین جایگاه را دارد به همین دلیل مطبوعات منتقد سابقه 200 ساله دارند، اما در جوامع جهان سومی احزاب منتقد و روزنامه‌های غیردولتی و مستقل نوعاً جوانمرگ می‌شوند. در واقع مرز بین نقد و تضعیف حکومت باید مشخص شود و فضا برای نقد و آزادی بیان فراهم شود زیرا برای بقای دموکراسی، نقد ضروری است.

سیاه و سفید نگاه کردن به دنیا با منافع ملی بلندمدت کشور منافات دارد
این عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها با اشاره به این‌که "جنگ امر موقتی و صلح امری دائمی است"، یادآور شد: ژاپن و ویتنام مدتی با آمریکا جنگیدند، اما پس از پایان جنگ مسئولان این دو کشور بر سر میز مذاکره رفتند تا مشکلات خود را با آمریکا حل کنند. ما تا ابد نمی‌توانیم دشمنی‌ها را برای خود حفظ کنیم. همه کشورها به صنعت و علم و تکنولوژی نیازمند هستند. شعاری برخورد کردن در مسائل کلان سیاسی موجب می‌شود که کشورها از دستاوردهایی که از طریق همکاری با سایر ملل و اقوام حاصل می‌شود محروم بمانند.

این استاد دانشگاه افزود: علم یک امر جهانی است که از مجموعه تلاش‌های انسان‌های مختلف به دست می‌آید. همه به همدیگر نیازمندند و اشتباه است که فکر کنیم یک کشور می‌تواند دور خود دیوار بکشد و همه دستاوردهای بشر را خود تولید کند. پیامبر (ص) می‌فرمود "أطلبوا العلم ولو بالصین". منظور پیامبر این نبود که از چین فقه اسلامی یا تفسیر قرآن را بیاموزید، بلکه منظور وی این بود که علم روز دنیا را بیاموزیم. نباید اینگونه تبلیغ کنیم که اگر به سایر کشورها نزدیک شویم آنها ما را می‌بلعند.

رهامی با تاکید بر این‌که "سیاه و سفید نگاه کردن به دنیا با منافع ملی بلندمدت کشور منافات دارد"، خاطرنشان کرد: هیچ قاعده عقلی و شرعی ما را از ارتباط علمی متقابل ممنوع و محروم نکرده است.
وی با تاکید بر این‌که "برای این‌که به صلح برسیم، باید زمینه گفت‌وگو را فراهم کنیم"، گفت: ما در جهان اسلام باید قائل به گفت‌وگوی دو طرفه باشیم به این معنا که طرفین در کنار یکدیگر بنشینند و مواضع خود را بیان کنند. اگر از روز اول چنین شرطی داشته باشیم که طرف مقابل باید مواضع ما را قبول کند، در واقع زمینه گفتمان فراهم نشده است. ما به وسیله گفت‌وگو می‌توانیم به سمت حل منازعات برویم.
این استاد دانشگاه در پایان تاکید کرد: باید پرچم صلح در دست کشورهای اسلامی باشد و آنها با حضور در مجامع جهانی، منادی صلح و حل منازعات در جهان باشند.

گفت‌وگو از خبرنگار ایسنا:محسن فرامرزی
telegram 19dey.com

تگها: قانون اساسی, آزادی بیان, دین اسلام, صلح, نقد, نظام

شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٢١-١٠-١٣٩٢, ٠٩:۵۴