ضرورت احیا و تقویت ظرفیت های اقتصادی برجام

علیرضا سلطانی عضو هیات علمی دانشگاه و کارشناس اقتصاد سیاسی بین الملل

وضعیت اقتصادی ایران در حال حاضر بسیار پیچیده و سخت است . در واقع این شرایط محصول یک دوره زمانی طولانی است که باعث گردیده معضلات اقتصادی در کشور انباشته و نهادینه شود. به طور طبیعی راهکار عبور از این شرایط و حل آنها نیز نیازمند زمان و پرداخت هزینه است. هزینه هایی که به طور طبیعی تحمل آن برای اقشار مختلف جامعه سخت به نظر می رسد. کشور از یک طرف نیازمند اصلاحات اقتصادی سخت است و از طرف دیگر تحمل این اصلاحات برای همگان امکان پذیر نیست . بنابراین مهمترین مساله در این شرایط حل این معما است که چگونه می توان با کمترین هزینه برای مردم  ، اقتصاد کشور در مسیر درست و اصلاح قرار گیرد که برایند آن در آینده ، گسترش رفاه ، برابری و توسعه باشد. به طور طبیعی مهترین عامل در حل این معما ، بهره گیری از ظرفیت های بین المللی برای توسعه اقتصادی کشور است . اقتصاد کشور در حال حاضر برای آغاز اصلاحات اقتصادی به دو فاکتوراعتماد و سرمایه نیازمند است. برقراری تعامل پایدار و باثبات با اقتصاد جهانی در تامین این دو فاکتور بسیار تعیین کننده است. اما به نظر می رسد تامین این شرایط در وضعیت کنونی به راحتی امکان پذیر نباشد در حالیکه برجام دو سال پیش زمینه و بستر این مهم را فراهم ساخت .  

اگر از فرصتی که برجام در حوزه سیاسی ایجاد کرد با یک اجماع نظر در داخل و تدبیر مناسب در حوزه های سیاسی، اقتصادی و نظامی استفاده  می شد و یک پیوست داخلی و اقتصادی برای آن در نظر گرفته می شد به جای این که فشارهای اقتصادی در طول دو سال گذشته تداوم پیدا کند، زمینه برای رفع بسیاری از مشکلات اقتصادی کشور به خصوص تامین سرمایه و ایجاد اعتماد برای سرمایه گذاری در داخل کشور فراهم می شد . 

نبود اجماع نظر در داخل و تدبیر مناسب در حوزه های مختلف مهمترین مشکلی است که باعث شد کشور نتواند در دو سال گذشته از امتیازات و فرصت های اقتصادی برجام استفاده کند و در نتیجه شرایط اقتصادی همچنان تداوم پیدا کرد و در عمل شاهد گشایشی در مناسبات سیاست خارجی بجز بخش های خاص مانند نفت نبوده و نیستیم .لازمه استفاده از فرصت های اقتصادی برجام، حرکت با برنامه در حوزه سیاسی بود که متاسفانه تاکنون این فرصت ایجاد نشده و فشارهای سیاسی هر روز از سوی قدرت های خارجی بخصوص آمریکا افزایش پیدا می کند.  

به نظر می رسد هنوز دیر نیست و می توان با در پیش گرفتن سیاست های هدفمند، هوشمندانه و با برنامه در حوزه سیاست خارجی هم فشارهای دولت آمریکا و شخص ترامپ از روی برجام را خنثی کرد و هم زمینه هایی را فراهم ساخت تا اعتماد نسبت به ایران افزایش یابد و راه تعامل و همکاری با اقتصاد جهانی تقویت شود. باید ظرفیت ها و فرصت های اقتصادی برجام احیا و تقویت شود تا اقتصاد کشور با اعتماد به نفس بیشتر و با قدرت بیشتری حرکت کند و معضلاتی مانند بیکاری و پایین بودن سطح رفاه عمومی حل شود. لازمه این کار نیز فراهم ساختن بسترهای سیاسی برجام به خصوص در حوزه های منطقه ای و بین المللی است. 

این واقعیت است که اقتصاد ایران بدون داشتن ارتباط هدفمند، نظام مند، دوجانبه و تعاملی از ظرفیت و شرایط توسعه ای و پویایی برخوردار نیست و باید در تعامل با اقتصاد جهانی رشد کند تا بتواند بر معضلات و بحران های نهادینه خود فائق آید و زمینه برای رشد اجتماعی و رفاه عمومی را فراهم شود