سایت خبری تحلیلی 19دی آنلاین

یک گزارش و ٤ مقاله در پاسخ به این پرسش؛ در بحران کمبود آب با کشاورزی چه باید کرد؟

کشاورزی در گردنه بی‌آبی

در ایران به گفته مقامات رسمی مختلف ٩٠ درصد از منابع آبی کنترل‌شده کشور در همین بخش مصرف می‌شود بااین‌حال، بسیاری بر این باورند با وجود بهره‌وری پایین کشاورزی در ایران باید یا به فکر تعطیلی کامل کشاورزی بود یا چاره‌ای نیست جز انجام انقلابی بزرگ در شیوه‌های کشت.

 

مدت‌هاست زنگ خطر بحران آب در ایران به صدا درآمده است. اگر در سال‌های گذشته پیش‌بینی‌ها و تحلیل‌ها از وقوع جنگ آب می‌گفت، حالا باید گفت ما درست در وسط این میدان جنگ هستیم. کافی است به مشکلات و اختلاف‌نظرهای موجود پیرامون موضوع آب چه بین روستاها، شهرها، استان‌های کشور و چه با کشورهای همسایه نگاه کنیم. کمتر گوشه‌ای از ایران است که این‌روزها درباره بحران آب با پرسش «چه باید کرد؟» دست‌به‌گریبان نباشد. تالاب‌ها، دریاچه‌ها و رودخانه‌های کم‌رمق یا کاملا خشک‌شده، کاهش حجم بارش‌ها، کم‌آبی یا بی‌آبی چاه‌های آب و... همه‌وهمه نشانه‌های این بحران است.
دراین‌میان سرنوشت و آینده کشاورزی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین مصرف‌کننده‌های منابع آب شیرین جهان چه خواهد شد؟ در ایران به گفته مقامات رسمی مختلف ٩٠ درصد از منابع آبی کنترل‌شده کشور در همین بخش مصرف می‌شود بااین‌حال، بسیاری بر این باورند با وجود بهره‌وری پایین کشاورزی در ایران باید یا به فکر تعطیلی کامل کشاورزی بود یا چاره‌ای نیست جز انجام انقلابی بزرگ در شیوه‌های کشت. براساس گزارش سازمان خواروبار جهانی (فائو)، مصرف آب در بخش کشاورزی ایران ٢٢ درصد بیشتر از متوسط مصرف جهانی است. طبق همین گزارش در جهان میزان تولید محصول کشاورزی به‌ازای مصرف هر مترمکعب آب حدود ٢,٥ کیلوگرم است، درحالی‌که این میزان در ایران، حدود یک کیلوگرم است و تولید ناخالص ملی نیز تنها بین ٢٠ تا ٤٠ سنت به‌ازای مصرف یک مترمکعب آب در بخش کشاورزی برآورد می‌شود که متوسط جهانی در این زمینه حدود یک تا دو دلار و حتی بیشتر است.
بحرانی برای کل زمین
البته بحران کمبود منابع آب شیرین تنها مختص ایران که بخش وسیعی از آن در منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک واقع شده، نیست. بحران آب مسئله‌ای جهانی است و رسانه‌های معتبر بین‌المللی نه امسال، که سا‌ل‌هاست، کمتر هفته و ماهی را بدون مقاله یا گزارشی دراین‌باره سپری کرده‌اند.
سال ٢٠١٢ روزنامه گاردین در مقاله‌ای به قلم «نیل‌مک اینتایر» از دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست و مؤسسه گرانتام در مورد تغییرات آب‌وهوایی امپریال کالج لندن با اشاره به اثرات بحران کمبود منابع آب شیرین در کره زمین نوشت: « فهم معضل کمبود آب شیرین با توجه به نحوه توزیع آب در این سیاره آغاز می‌شود. تقریبا ٩٨ درصد از آب موجود در کره‌زمین شور و تنها دو درصد مابقی آن شیرین است که از آن دو درصد، تقریبا ٧٠ درصد آن تشکیل‌شده از برف و یخ و٣٠ درصد از آن آب‌های زیرزمینی است، همچنین کمتر از ٠,٥ درصد را آب‌های سطحی زمین شامل دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و کمتر از ٠.٠٥ درصد آن در جو موجود است».
در چنین شرایطی افزایش جمعیت انسان‌ها در کره‌خاکی معنایی به‌جز گسترش کشاورزی و تقاضای روزافزون و بی‌‌رویه از ذخایر آبی‌ که منجر به آلودگی‌ بیشتر ذخایر آب شیرین می‌شود، ندارد.
کشاورزی و خشک‌سالی در ایران
اگر تا دو، سه سال پیش این تنها کارشناسان و متخصصان حوزه محیط‌زیست و منابع آب و در پاره‌ای مواقع کارشناسان کشاورزی بودند که در رابطه با بحران فزاینده و خطرناک آب در کشور سخن می‌گفتند، حالا مدتی است مسئولان رسمی سابق و کنونی کشور هم آستین‌ها را بالا زده و وارد این صحنه شده‌اند. یکی از کسانی که بیشتر از همه در این زمینه فعال است، عیسی کلانتری وزیر اسبق کشاورزی در دولت‌های خاتمی و هاشمی و همچنین دبیرکل خانه کشاورز است. او تاکنون بارها در رابطه با وضعیت بحرانی ایران به‌لحاظ منابع آب شیرین و حتی لزوم تعطیلی بخش زیادی از کشاورزی در کشور سخن گفته است. این بخشی از حرف‌های او در گفت‌وگو با خبرآنلاین است: «درحال‌حاضر محوریت توسعه کشور، آب است. حتی آب از رشد اقتصادی، انرژی هسته‌ای و تورم محوری‌تر است، در شرایط فعلی منابع آب کشور به‌شدت در حال کاهش است و اگر ما دلمان می‌خواهد جزء تولیدکنندگان عمده دنیا باشیم، باید این نکته را مدنظر قرار دهیم که به بهای نابودی چه چیزی می‌خواهیم این کار را انجام دهیم. زمانی که کشور با این همه مسائل زیست‌محیطی، اقلیمی و کمبود آب مواجه است، صحبت از خودکفایی بی‌معناست. عمدتا وقتی از خودکفایی صحبت می‌شود، در زمینه کالاهای اساسی است. میوه، خیار، سیب‌زمینی جزء کالاهای اساسی نیستند. ممکن است قیمت گوجه‌فرنگی     پنج هزار تومان شود، ولی کالاهای اساسی غلات، گوشت، شیر، شکر، برنج، روغن‌نباتی و... است». او همچنین می‌گوید: «درحال‌حاضر وزارت نیرو در رابطه با آب‌های تجدیدپذیر کشور اعلام کرده است بیشتر از ١٢٠ میلیارد مترمکعب در سال نیست، اما نکته اینجاست که بیشتر از صد میلیارد مترمکعب در سال، آب تجدیدپذیر نداریم. طبق استانداردها هم باید ٤٠ درصد این آب را مصرف کنیم، اما ما ٩٦ میلیارد مترمکعب آب‌های تجدیدپذیر را مصرف می‌کنیم. یعنی تقریبا نزدیک به صددرصد آب‌های تجدیدپذیر. من نمی‌گویم کشاورزی را تعطیل کنیم. کشاورزی در کشور حدی دارد و در حد توسعه پایدار باید باشد. ما اگر امروز ٩٦ میلیارد مترمکعب آب استحصال می‌کنیم، ٨٨ میلیارد مترمکعب آن را در بخش کشاورزی مصرف می‌کنیم. بخش کشاورزی هم‌اکنون ١٠ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را تولید می‌کند، اما ٩٢ درصد آب شیرین کشور را مصرف می‌کند».
در این زمینه البته او تنها نیست. چند روز پیش احمدعلی کیخا، معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌زیست نیز در همین‌باره اعلام کرد: «وقتی می‌گوییم امنیت غذایی به این معنی نیست که همه محصولات را خودمان تولید کنیم، این اشتباه است. امنیت غذایی این است که دولت قادر باشد محصولات کشاورزی و مواد غذایی موردنیاز شهروندان خودش را به میزان لازم با کیفیت مطلوب در زمان و مکان موردنیاز تأمین کند». این مقام مسئول هم مانند کلانتری نظر مشابهی دارد و می‌گوید: «کشاورزی خودمان را بی‌ضابطه توسعه دادیم، ما نسبت به قبل از انقلاب حداقل ۳۵۰ هزار هکتار سطح زیر کشت اضافه کردیم. هر چیزی که با آن سروکار داریم، باید رابطه‌اش با آب را بسنجیم و کمترین هزینه را از این منظر به منابع آب کشور تحمیل کنیم. اگر می‌خواهیم سومالی نشویم، بر همین اساس شیوه کشاورزی موجود را باید تعطیل کنیم. کشاورزی به شکل موجود قابل ادامه‌دادن در کشور نیست».
مخالفان چه می‌گویند؟
این اظهارنظرهای کارشناسان حوزه منابع آب، محیط زیست، کشاورزی و مسئولان دولت کنونی البته مخالفانی هم دارد. مخالفانی که همچنان بر طبل خودکفایی می‌کوبند و ادعا می‌کنند حتی در شرایط موجود «می‌توان حدود ٢٠٠ میلیون تن محصول کشاورزی برای تأمین غذای ٢٥٠ میلیون نفر در ایران تولید کرد». این را محمدرضا اسکندری، وزیر جهاد کشاورزی دولت اول محمود احمدی‌نژاد دو روز پیش در گفت‌وگو با خبرگزاری «فارس» اعلام کرد. او حتی در این مصاحبه گفت: «دو سال از دوره وزارتم، صرف کارهای مطالعاتی شد، درحالی‌که اگر تفکری که در چهار سال دولت نهم در وزارت جهاد کشاورزی وجود داشت، چهار سال دیگر هم ادامه می‌یافت، قطعا مشکلات کنونی را نداشتیم». این اظهارنظر در شرایطی مطرح می‌شود که بخش بزرگی از بحران‌های آبی کشور در خلال سال‌های دولت‌های نهم و دهم که محمود احمدی‌نژاد ریاست‌جمهوری کشور را برعهده داشت، به وقوع پیوست.

telegram 19dey.com
شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.

شبکه خبری

نسخه قابل چاپ:
تعداد نظرات: 0
همه مطالب تاریخ: ٢٢-٠٢-١٣٩۴, ١٠:۴٩